भांगरभूंय | प्रतिनिधी
आयज बायलांचें सशक्तीकरण, बायलांचे हक्क, लैंगीक समानताय, बायलांची आत्मनिर्भरताय सारकिल्लीं उतरां भाशणां, धोरणां, परिसंवाद, उदरगत कार्यावळींनी व्हड प्रमाणांत वापरतात. पूण अशीं उतरां भौशीक शब्दसंग्रहांत येवचे पयलीं बऱ्याच काळा पयलीं आदिवासी बायलो वेव्हारांत सशक्त जिवीत जगपाक लागलीं. तांचें सशक्तीकरण कायदे, येवजण्यो वा घोशणां वयल्यान जावंक ना. गरज, कश्ट, परंपरा आनी जियेल्ल्या अणभवांतल्यान त्यो सैमीक रितीन उदेल्यो. आदिवासी बायलां खातीर सशक्तीकरण ही संकल्पना नाशिल्ली, ती जिणेची पद्दत आशिल्ली.
आदिवासी समाजांत बायल केन्नाच फक्त घरांतच मर्यादीत उरूंक ना. कुटुंबात, अर्थवेवस्थेक आनी समाजांत ती सदांच एक सक्रीय योगदान दिवपी आशिल्ली. सकाळ सावन सांजवेळा उसरां मेरेन तिचो दीस अशा जापसालदारक्यांनी भरिल्लो आसता, जातूंत शारिरीक बळगें, मानसीक लवचीकपण आनी भावनीक समतोलाची गरज आसता. उदक हाडप, परंपरीक चुलीचेर रांदप, भुरग्यांची आनी जाण्ट्यांची जतनाय घेवप, पोशिल्ल्या पशूंची जतनाय घेवप, घरगुती गरजो सांबाळप हीं सगलीं तिच्या नित्यनेमाचो एक भाग. हीं कामां भार म्हणून न्हय तर तिका वळख आनी स्वाभिमान दिवपी गरजेचीं कर्तव्यां म्हणून पळयतात. काम ही एक मर्यादा न्हय तर आत्मसन्मानाचो स्त्रोत अशें आदिवासी बायलांक ल्हान पिराये सावन कळटा.
आदिवासी जिणेच्या मुळाक शेतवड आसा आनी तातूंत आदिवासी बायलांचो खूब मोटो वांटो आसा. शेतीच्या दर एका पांवड्यांत – शेत तयार करप, तांदळाचीं रोंपां रोंवप, तण काडप, कापणी करप आनी कड्डणां सांठोवप. सुर्या खाला वा पावसा खाला चिखलाच्या शेतांत उक्त्या पांयांनी काम करून ते श्रमीक कामां धीर आनी सहनशक्तीन करतात. जायते फावटीं, ते काम करतना लोकगितां गायतात, कश्टांक वांटून घेतिल्ल्या बळग्यांत आनी खोशेंत रुपांतरीत करतात. अन्न उत्पादनांत थेट वांटो घेवन आदिवासी बायलो अर्थीक आनी भावनीक नदरेन आत्मनिर्भर जातात. कुटुंबाचें जिवीत कांय प्रमाणांत तांच्या श्रमाचेर आदारून आसा हें जाणून घेतल्यार अभिमान आनी जापसालदारकेची खोलायेन भावना निर्माण जाता. रान ही आनीक एक म्हत्वाची सुवात जंय आदिवासी बायलो आपलें स्वातंत्र्य दाखयतात. लांकूड, रानटी फळां, फुलां, वखदी वनस्पत आनी मुळां एकठांय करप हें परंपरेन तांचें क्षेत्र. सैमाचें हें गिन्यान पुस्तकांतल्यान शिकना पूण पिळग्यांनी चलता. थळाव्या बाजारांत रानांतलीं उत्पादनां विकून जायत्यो आदिवासी बायलो घरगुती उत्पन्नांत योगदान दितात. उत्पन्न ल्हान आसलें तरी तांकां अर्थीक सहभाग आनी कुटुंबांतल्यान निर्णय घेवपाची तांक मेळटा. भायल्या मजतीची वाट पळयना, ताचे बदला ते आपलें घर सांबाळपा खातीर आपले कुशळटाय आनी पर्यावरणाची समजूत हांचेर आदारून आसतात. आदिवासी कुटुंबांत बायलो अर्थीक निर्णयांत सक्रीयपणान वांटो घेतात. पिकाची निवड, घरगुती खर्च, उत्सवाचो खर्च, भुरग्यांचें शिक्षण ह्या सारक्या गजालींचेर तांचो सल्लो घेतात. तांचें योगदान दिसता आनी अत्यावश्यक आशिल्ल्यान तांच्या मतांक मान मेळटा. आधुनीक भासाभासांनी “निर्णय घेवपाक बायलांचो वांटो” अशें वर्णन केल्लें तें आदिवासी समाजांत खूब आदीं सावन अस्तित्वांत आसा.
घर बांदपाक आनी सांबाळपाक आदिवासी बायलांचोय शारिरीक वांटो आसता. मातयेच्यो वण्टी प्लास्टर करप, पाखें दुरुस्त करप, सामुग्री तयार करप हीं कामां बायलांय करता. जिणेक जाय तें करपाक आपूण सक्षम आसा हें जाणून आदिवासी बायलो व्हड जातात. जायत्या आदिवासी बायलांक औपचारीक शिक्षण नासलें तरी तांकां खोलायेन वेव्हारीक बुद्धी आसा. मर्यादीत साधनसुविधा वेवस्थापन करप, कुटुंबीक संघर्श सोडोवप, सैमीक आव्हानांक जाप दिवप, समाजीक गजाली सांबाळप हीं तांकां अणभवांतल्यान मेळिल्लीं कुशळटाय. आयज ह्या क्षमतांक चड करून “जीण कौशल्य” अशें म्हणटात, पूण आदिवासी बायलां खातीर तो दीसपट्ट्या जिणेचोच एक भाग. संकश्टां कडेन तांची शांत पद्दत विकसीत जाल्ली भावनीक बळगें दाखयता. लग्ना उपरांत शेतवड, रानां, घरगुती वेवस्थापन ह्या मळार ते सक्रीयपणान वावुरतात. संस्कृतीक परंपरा तिगोवन दवरपाक आदिवासी बायलांचोय म्हत्वाचो वांटो आसा. उत्सव आनी विधी वेळार तयारी, पुजा, रांदप, गायन, नाच हातूंत ते फुडाकार घेतात. ते फक्त सहभागी न्हय तर सांस्कृतीक गिन्यानाचे आयोजक आनी वाहक. ह्या कार्यावळींतल्यान ते समाजीक बंधन घटमूट करतात आनी परंपरा फुडले पिळगेक पावयतात. संस्कृताय, आदिवासी समाजांत, चड करून बायलांच्या सहभागाक लागून तिगून उरता.
आधुनीक काळांत बायलां सशक्तीकरणाचेर चर्चा चड करून संद, शिक्षण आनी अर्थीक आदार दिवपाचेर केंद्रीत आसता-आनी तें योग्य आसा. पूण आदिवासी बायलांचे बाबतींत सशक्तीकरण हें तांकां “दिवपाची” गरज आसा अशें पळोवंक फावना. ताचे बदला पयलींच अस्तित्वांत आशिल्ली आनी तिका मान दिवपाची, आदार दिवपाची आनी घटमूट करपाची गरज आशिल्ली गजाल अशें समजून घेवचें. उदरगतींतल्यान तांचें परंपरीक गिन्यान, स्वातंत्र्य आनी स्वाभिमानाक आडमेळीं येनासतना तांची तांक वाडोवंक जाय. आदिवासी बायलो फक्त स्वताचेर आदारून रावनात तर फुडल्या पिळग्यांचे मुळावे शिक्षणतज्ञ. दीसपट्ट्या कृत्यां वरवीं ते भुरग्यांक कश्ट, प्रामाणीकपण, सहकार आनी सैमाचो आदर हांचें मोल शिकयतात. हे धडे व्याख्यानां वरवीं न्हय तर जियेल्ल्या उदाहरणां वरवीं शिकयतात. ताका लागून आदिवासी समाजांतल्यान चड करून लवचीक, जमनीचेर आदारिल्ले आनी समाजीक जापसालदारकेचे व्यक्ती तयार जातात.
निमाणें सांगपाचें जाल्यार, “बायल सशक्तीकरण” हीं उतरां अस्तित्वांत येवचे बरेच आदीं आदिवासी बायलो आत्मनिर्भर आशिल्ल्यो अशें विधान प्रतिकात्मक न्हय, हें एक जियेल्लें वास्तव. तांच्या जिवितांत श्रमांत रुजिल्ले बळगें, जापसालदारकेंतल्यान जल्मल्लो आत्मविस्वास आनी स्वताचेर आदारून रावपी स्वाभिमान हांचें प्रतिबिंब दिसता. आदिवासी बायलांक फक्त कल्याणकारी कार्यावळींचे लावार्थी म्हणून पळोवचे परस समाजान तांकां खऱ्या सशक्तीकरणाचीं आदर्श म्हणून वळखुपाक जाय. तांचे अणभव लवचीकपण, समता आनी टिकावू जिणेचेर मोलादीक धडे दितात, आधुनीक समाजान बेगोबेग शिकपाची गरज आसा.
मनोज मंगेश कुंकळ्येकार
9764215365
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
