आती रहेंगी बहारें…. :गुलशन बावरा

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

गीतकार गुलशनकुमार मेहता उर्फ गुलशन बावरा हाचो जल्म 12 एप्रिल 1937 दिसा पंजाबांतल्या शेखपुरा (सद्या पाकिस्तानांत) गांवांत जालो. लाहोरा सावन गुलशन भुरगेपणांत फाळणे वेळार रेल्वेंतल्यान भारतांत येतना तागेल्या दोळ्यां मुखार बापायक तलवारीन कापिल्लो, आवयक फारान मारतना ताणें पळयिल्लें. अशे भिरांकुळ परिस्थितींत तो भावा वांगडा कसोबसो पळून जयपूराक आयलो. थंय ताचे भयणीन ताका वाडयलो. हे शोकांतिकेचो परिणाम गुलशनान व्यक्तिमत्वाचेर आनी गितांचेर केन्नाच जावंक दिलोना. उपरांत भावाक दिल्लींत नोकरी मेळटकच तो ताचे वांगडा दिल्ली गेलो. भावान गुलशनाक रेल्वेंत क्लार्क म्हणून नोकरी मेळोवन दिली. उपरांत तो 1955 वर्सा मुंबय आयलो. भुरगेपणा सावन ताका लिखाणाची आवड.
ल्हान आसतना तो आवय वांगडा भजन पंगडांत वांटो घेतालो. भजन बरोवपा पसून लिखाणाची सुरवात फुडें कॉलेजींत रोमॅन्टिक कवितांनी रुपांतरीत जाली. मुंबय काम करतना वेळ मेळटालो तेन्ना तो कल्याणजी- आनंदजी हांच्या ऑफिसांत वतालो. कल्याणजी -आनंदजीच्या संगीत दिग्दर्शना खाला ‘सट्टा बाजार’(1957) ह्या चित्रपटां खातीर बावरान बरयल्लें ‘तुम्हें याद होगा कभी हम मिले थे, मोहब्बत की राहों में मिल कर चले थे….’ हें गीत लोकप्रीय जालें. सिनेमाच्या येशान वितरक शांतीभाई पटेल खोशी आशिल्लो. तेन्ना गुलशनाली पिराय 20 वर्सां. तो रंगीत शर्ट घालतालो तें पळोवन शांतीभाईन म्हणलें, ‘तो रंगीत शर्ट घाल्लो तरनाटो पळोवंक पिसो, अजागळ कसो दिसता.’ म्हूण हांव ताका गुलशनकुमार मेहता न्हय तर गुलशन बावरा नांव दितलों.’
‘सट्टा बाजार’ सिनेमा प्रदर्शीत जालो तेन्ना पोस्टरांचेर फकत तिगांचीं नांवां आयिल्लीं. दिग्दर्शक- रवींद्र दवे, संगीतकार कल्याणजी -आनंदजी आनी गीतकार- गुलशन बावरा. ताणें सिनेमांनी बारीकसारिक भूमिका स्वीकारून गितां बरोवप चालूच दवरलें. ज्या गिताक लागुन तो फामाद जालो ताचे खरें स्रय तागेल्या गुड्स क्लार्काचें नोकरेक दिल्यार अतिताय जावची ना. गुलशनाक काम करतना पंजाबा सावन खूबदां गंव भरून आयिल्ले साक दिसताले तेन्ना थंय ताका हिंदी सिनेमाच्या इतिहासांत अज्रंवर जाल्ल्या गिताच्यो ‘मेरे देश की धरती सोना उगले, उगले हिरे- मोती…’ ह्यो ओळी सुचल्यो. ताणें हें पद राज कपूराच्या ‘जिस देश में गंगा बहती है’ खातीर बरयिल्लें. राज कपूराकय तें आवडिल्लें, पूण ताणें शैलेंद्राचें ‘होंठों पे सच्‍चाई रहती है,’ फायनल केल्लें. देखून गुलशनान इश्ट मनोज कुमाराक तें गीत म्हणून दाखयलें. त्याच खिणाक मनोज कुमारान ‘उपकार’ सिनेमांत तें वापरलें. फुडें देसभक्तीची फाटभूंय आशिल्लें ‘मेरे देश की धरती’ न लोकप्रियतेचें तेंमक गाठलें. 1967 वर्सा ह्या पदाक उत्कृश्ट गीताचो ‘फिल्मफेयर पुरस्कार’ मेळ्ळो. तागेली ‘तू क्या जाने बेवफा..’ आनी ‘वादा कर ले साजना…’ हीं गितां 1974 वर्सा ‘हात की सफाई’त आयिल्लीं. तींय लोकप्रिय जालीं. लता मंगेशकरान गायिल्लीं ताचीं हीं पयलींच पदां.
1975 वर्साच्या ‘जंजीर’ फिल्मांत ‘दीवाने हैं दीवानों को ना घर चाहिये…’ आनी ‘यारी है इमान मेरा यार मेरी जिदगी…’ गितांनी देशभरांत खवदळ घाली. संगीत कल्याणजी-आनंदजीन दिल्लें. सगळ्या प्रकारची गीतांची निर्मणी करतना बावरान जिणेच्या दर एका उतरांचें रूपान सजयिल्या गितांनी ‘इश्टागत, रोमान्स, मजा, दुख्ख’ आदी विंगड छटा आयकूंक मेळटात. देखीक ‘यारी है इमान मेरा’ हें गीत इश्टागतीची व्हडविकाय सांगता, जाल्यार ‘दुग्गी पे दुग्गी हो या सत्ते पे सत्ता’ हें गीत मजेच्या वातावरणांत बुडयता. तशेंच बिंदास मोग्यां खातीर ‘खुल्ल्म खुल्ला प्यार करेंगे हम दोनो’, ‘कसमें वादे निभाएंगे हम’,आदीं पदां.
बावरान आपले सिने कारकिर्दीचे तुळेंत उणीं गितां बरयलीं, पूण ताणें गीतकार शैलेंद्रा भशेन बरयल्लीं सादीं आनी अर्थपूर्ण गितां सदांच रसिकांक आवडलीं. कल्याणजी-आनंदजी आनी आर. डी. बर्मन हांचे खातीर 150 पदां बरयलीं. आर. डी. बर्मन गुलशनालो शेजारी. पंचमदा संबंदीत जायत्यो यादी गुलशनान ‘अनटोल्ड स्टोरीज’ नांवाचे सीडींत सांगल्यात. कल्याणजी-आनंदजी आनी बावरालें ट्यूनिंग बरें जमतालें. उपरांत तो राहुल देव बर्मन हाच्या पंगडात सामील जातकूच ताचो लागींचो इश्ट जालो. हे जोडयेन एकशें पन्नासा परस चड म्होवाळ आनी याद उरपा सारकी पदां रचलीं. गुलशनाचे कांय सिनेमा सांगचे जाल्यार बाज़ार, ‘राज’, ‘जंजीर’, ‘उपकार’, ‘विश्वास’, ‘परिवार’, ‘कस्मे वादे’, ‘सत्ते पे सत्ता’, ‘अगर तुम न होते’, ‘हाथ की सफाई’, ‘पुकार’, ‘सनम तेरी कसम’, ‘हकीकत’, ‘ये वादा रहा’, ‘झूठा कहीं का’, ‘जुल्मी’. गुलशन बावरान तागेल्या ‘पुकार’ आनी ‘सत्ते पे सत्ता’ ह्या चित्रपटांत पंचम दा वांगडा गायन केल्लें.
गुलशनालीं कांय गितां- तुमको मेरे दिल ने पुकारा है, किसी पे दिल अगर आ जाए तो, आती रहेंगी बहारें, यारी है ईमान मेरा, मेरे देश की धरती, हमें और जीने की चाहत न होती, कसमे वादे निभाएंगे हम, वादा कर ले साजना, पिने वालों को पीने का बहाना चाहिए, दीवाने हैं दीवानों को न घर चाहिए, प्यार हमें किस मोड़ पे ले आया, कितने भी तू कर ले सितम.
गुलशन बावरा दिसपाक किडकिडित. भुरगेपणांत फाळणें वेळार घडिल्ली शोकांतिका विसरपा सारकी नासली, तरी ताचो वायट परिणाम ताच्या मनाचेर जालो ना. तो कवी परस विनोदी आशिल्यान निर्माते ताका ल्हान ल्हान भुमिका दिताले. राहुल देव बर्मनाच्या घरांत ते मेळटाले, तेन्ना गीत संगीता वांगडा गुलशन बावराले फटकळ विनोदी उलवण्याचेर सगले हांसताले. थंयच किशोरकुमार आनी तागेली इश्टागत जाल्ली. दोगूय विनोदाचे फवारे सोडटाले.
निमाण्या दिसांनी गुलशन बावराक ‘किशोर कुमार पुरस्कारा’ खातीर वेंचून काडलो, तो खीण ताचे खातीर म्हत्वाचो आशिल्लो. तेन्ना ताच्या मुखामळार समाधानाची भावना प्रकट जाल्ली. कारण एके वटेन हो पुरस्कार म्हणल्यार ताचे खातीर फाळणेच्या दुख्खा आड आजीवन केल्ल्या संघर्शाचें इनाम आशिल्लें, दुसरे वटेन इश्टाचे यादीन दिल्लो पुरस्कार मोलादीक भेटवस्तू परस उणो नाशिल्लो. बावरान मुलाखतींत सांगिल्लें- ‘गीतां बरोवन दवरतालो, मागीर काणी आयकून परिस्थिती प्रमाण गितां वेंचतालों, कारण पदांत काणयेची म्हत्वाची फाटभूंय आशिल्ल्यान गितां हिट जातालीं. आयज काणयो आयकुपाक कोणाक वेळ ना. परकी चित्रपटांचें अनुकरण वा दोन- चार चित्रपटांचें कथानकां जोडून पटकथा तयार करतात.अर्विल्ल्या काळांतल्या गीत- संगीतांतली भावना आनी आत्मो ना नपयत जावपाचे वाटेर आसा. आदलीं पदां रसिकांक अजून याद जातात. पयलीं गीत, संगीत आनी व्हिज्युअल हांचे मदीं समन्वय आसतालो. सद्या फकत व्हिज्युअल प्रभावी करपाचेर चड भर दितात.’
‘पुन्नो’ ह्या पंजाबी फिल्मांत नायक म्हणून काम केल्ल्या गुलशनाक चडांत चड गितां बरोवपाची इत्सा आशिल्ली, पूण ते दिग्दर्शक आनी सिनेमाची पटकथा बरी आसची अशी अट घालताले. निमणें खिणांत दुःख व्यक्त करतना तांणी म्हणिल्लें – “आतां आमकां कोण विचारता?’ गितां रचून हांवें जी नामना आनी मान मेळयल्लो, तो आयज प्रचलीत आशिल्ल्या सवाय गितां आनी वायट सुरांनी तिगोवन दवरप कठीण, नवे चित्रपट म्हजे सहिष्णुते भायले.’
लेखना कडेन ताचो संबंद आयुश्यभर उरलो. फिल्मां खातीर न्हय जाल्यार लेगीत सृजनशील मना खातीर तरी. गुलशन बावरा कॅन्सरा सारकें दुयेंस जडलें आनी स म्हयन्या भितर 7 आॅगस्ट 2009 दिसा मरण आयलें. ताचे इत्से प्रमाण ताची कुड जे. जे. हॉस्पिटलाक दान केली. निकटे हिंदी सिनेमा न्हय तर हिंदी साहित्यूय गुलशन बावरालें अद्भुत योगदान विसरचें ना.

सुदिन वि. कुर्डीकार
8275425404