भांगरभूंय | प्रतिनिधी
राहूल गांधीच्या पयलीं खूब आदीं फिरोज गांधी आसलो. हालींच लोकसभेंतल्या एके भासाभाशेंत पं. जवाहरलाल नेहरू वयल्यान भाजपान काँग्रेसीचेर हल्लो केलो. म्हणूक लागले नेहरू जर खऱ्यांनीच इतलो व्हड फुडारी आसलो जाल्यार आताचो गांधी परिवार आपणाल्या नांवा फाटल्यान नेहरु कित्याक लायना? गांधी कित्याक लायता? ह्या प्रश्नाक जाप सादी आनी सरळ आसा. संवसाराच्या रितीक पाळो दिवन राहूल आनी प्रियांका आपणाल्या बापाय वटेनच्या आज्याचें आडनांव लायतात. तांच्या आज्याचे नांव फिरोज गांधी आसलें आनी तो तांच्या आज्जेचो म्हळ्यार इंदिरा गांधीचो घोव आसलो.
मजा म्हणचे फिरोज गांधीक राजकी फाटभूंय नासली. तो घराणेशायेचो घटक नासलो. इतलेंय आसून तो स्वयंभू आनी ओडलायणो संसदपटू आसलो. फिरोज गांधी हो अलाहाबाद शारांतलो पारशी. तो हिंदुस्थानी भास भोवच सुंदर उलयतालो. रायबरेली ह्या आपणाल्या मतदार संघातल्यान तो आदीं 1952 आनी उपरांत 1957 ह्या वरसांनी जाल्ल्या वेंचणुकांनी भोवच व्हड मतांच्यो आघाड्यो घेवन जैतीवंत जाला. इंदिराजीक रायबरेली हो मतदार संघ तिच्या बापाय कडल्यान मेळूंकना. नेहरूजीचो मतदार संघ फुलपूर. रायबरेली तिका फिरोज गांधी कडल्यान, म्हणल्यार तिच्या घोवा कडल्यान मेळ्ळा. फिरोजा विशीं महात्मा गांधी हांणी एकदां म्हणलां, ‘जर म्हज्या वांगडा काम करपाक फिरोजा सारके 7 तरणाटे मेळत जाल्यार म्हाका स्वराज्य 7 दिसां भितर मेळटलें!’
1912 वरसा फिरोज मुंबय हांगां गुजरातांत पाळां-मुळां आशिल्ल्या एका पारशी कुटूंबात जल्मलो. ताचो बापूय जहांगीर गांधी हो एक दर्यो अभियंतो आसलो आनी ताच्या आवयचे नांव रतिमाई. कांय जाण म्हण्टात की फिरोज गांधी मुसलमान आसलो म्हूण. पूण ह्या तांच्या म्हणपाक घटाय दिवपी कसलोच पुरावो अजून मेरेन तरी मेळूंक ना. हेर कांय जाण म्हण्टात की फिरोजाच्या एका जल्म- प्रमाणपत्राचेर गांधे (Gandhy) अशें बरयल्लें आसा म्हूण. गांधे हें केवळ गांधी ह्या पारशी उतराचे इंग्लीशीकरण करतना जाल्लो बदल. आनी हीं दोनूय उतरां (गांधी आनी गांधे) ब्रिटीश भारतांत जायतेदां एकामेकां खातीर वापरिल्लीं दिश्टी पडटात.
फिरोज खासा आपणाले आडनांव गांधी अशें बरयतालो. ताचे घरचे कांयजाण आपणाली नांवां गांधे अशें बरयताले. हातून ताच्या भयणीचो तेहमिनाचो आसपाव आसलो. जालेंय जाल्यार, तेन्नाच्या म्हळ्यार 1930 साला मजगतच्या काळांत समेस्त दिसाळ्यांनी आनी नेमाळ्यांनी फिरोजा फाटल्यान गांधी हेंच नांव वापरिल्लें दिश्टी पडटा.
महात्मा गांधी कडेन आपणाले संबंद आसा हें दाखोवपा खातीर आतांच्या गांधी परिवारान फिरोजाचें आडनांव आपणायले अशें म्हणप चुकीचें जातलें. कारण आमी एक गजाल जाणा जावंक जाय की गांधी हें आडनांव गुजरातांत भोवच सामान्य (काॅमन) अशें आसा…. आनी थंय गांधी आडनांवाचे जायते घराबे आसात, जांचे महात्मा गांधीजींच्या कुटूंबा कडेन कसलेच संबंद नात.
फिरोजाची स्वताची राजकी कारकीर्द अल्पकालीन, पूण सामान्या भायली आसली. पूण ताचे आपणाल्या मांवा लागींचे संबंद मात्शेशे विरोधात्मक कशे आसले. घरचीं मनशां फिरोजाच्या उर्मट आनी अलीप्त वागण्याक लागून नेहरू कडेन कागाळी करताले. पूण नेहरू विशीं फिरोजाक आदरुय बीन आसलो. कमला नेहरू आनी तिचो घरकार हांच्या लागीं आसलेल्या दाट ओडीक लागून फिरोज मुक्ती झुजा वशीन आकर्शीत जालो. पूण, जेन्ना फिरोजाचें इंदिरा कडेन लग्न जावपाचो प्रस्न उप्रासलो तेन्ना नेहरून त्या लग्नाक खर विरोध केलो. महात्माजी तेदवेळा मदीं पडले आनी देखून मंगलकार्य घडलें.
लोकसभेंत जायते फावट फिरोजान आपणाल्या मांवाच्या सरकाराक धारेर धरलें. हे सबंदान ज्येश्ठ पत्रकार इंदर मल्होत्रा म्हण्टात, ‘तांबडो (गोरो पीठ्ठ) आनी वाटकुळो फिरोज आपणाल्या विनोदबुद्धी वरवीं संसदेचो सेंट्रल हॉल सजीव करतालो आनी ताच्या त्या थारावीक सुवातेक सगळेजाण फिरोज कोनसो म्हण्टाले!’
जेदवेळा शादूर चवकशी वरवीं फिरोजान उक्ताडार हाडलें कीं भारतीय आयुर्विमो म्हामंडळान रीण दिवन हरीराम मुध्रा ह्या काँग्रेसच्या एका व्हड दात्याक जामीन मुक्त केलो म्हूण तेदवेळा तो उजवाड झोतान आयलो. ह्या मुध्रा भानगडीन तेन्ना संसदेक सामकी गिरगिरावन उडयली आनी नेहरूचो सामको लागींचो सांगाती अर्थमंत्री टि. टी. कृष्णम्माचारी हाका राजीनामो दिवचो पडलो. जांवयान उक्ताडार हाडिल्ल्या ह्या घोटाळ्याक लागून नेहरूक तेन्ना एक चवकशी समिती नेमची पडली. 1959 वरसा जेन्ना नेहरू सरकारान केरळच्या नम्मुद्रीपादाचे कम्युनिस्ट सरकार बरखास्त केलें तेन्ना फिरोजान आपणाल्या बायले आड (तेन्ना इंदिराजी काँग्रेसची अध्यक्ष आसली) आनी मांवा आड खर झूज मांडलें.
एक फिशाल सांसदपटू म्हूण ताणें तेन्ना आपणाली प्रतिमा उबी केली. 1960 ह्या वरसा पिरायेच्या निखट्या 48 व्या वरसा फिरोज संवसाराक अंतरलो. ताच्या अंत्यसंस्काराक जमिल्ल्या भोवच व्हड जनसमुदायाक पळोवन पंडितजींक भरून आयलें. ‘फिरोज इतलो लोकप्रीय आसलो हें म्हाका खबर नासलें’ ताच्या मुखातल्यान उतरां भायर सरलीं.
देखून फिरोज गांधी म्हळ्यार निखटें एक प्रसिद्ध आडनांव सोडल्यार आनीक कांयच न्हय अशें समजप चुकीचे जातलें. तो लोकशाय मानणारो आसलो. तो एक धीट जांवय आसलो जो आपणाल्या बळिश्ट मांवा वांगडा संविधानीक तत्वांचेर जाहिरपणान वाद घालतालो. फिरोज सदांच ‘परीवार राज’ ची नसाय करतालो.
मूळ लेखिका : सागरीका घोष
प्रदीप लवंदे
9923292022
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
