आईलो हिशेब

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भावंडांनो, आई ती आई. तिच्या मायेचें, वात्सल्ल्याचें मोल कोणूच करूंक शकना. खंयचेय तागडेंत तें मेजुकूंय शकना. जगांतली सगळी संपत एका दाल्यांत आनी आईची माया दुसऱ्या दल्यांत घातली जाल्यार आईचे मायेचें दालेंच सदांच जड उरतलें. अशेच एके आवयची काणी आयज तुमकां सांगतां हां.
त्या घरांत तीं दोगांच रावतालीं. आवय आनी पूत. दोगांयचो एकामेकाचेर खूब माया-मोग. पुताच्या भुरगेपणांतूच बापूय देवाघरा गेल्ल्यान आवय पुताच्या जीवाक खुबूच राखताली. ती मायेमोगान ताका ‘शानू’ ‘म्हजो शानू’ म्हणटाली. तेंच नांव मुखार मुखार चालू उरलें. बापूय गेलो म्हूण शानूक आवयन केन्नाच कुशीक केलो ना. ताचेर तिडक उक्तायली ना. उरफाटें ताका जाय जाय तें दिताली. ताच्यो सगळ्यो इत्सा भागयताली. बापूय जावन ताका सांबाळटाली. ताका शाळेंत घातलो. आतां तो 13-14 वर्सां पिरायेचो जालो. हीं इतलीं वर्सां आवयन ताची खूब सेवा केली. ताका वेव्हार शिकयलो. ताचेर सदांच बरे संस्कार घालूंक लागली. ताका आवय कडल्यान बरी शिकवण मेळूंक लागली. मात शानूचो सांबाळ करतना आवयन कसलीच अपेक्षा धरूंक नाशिल्लीं. तो व्हडलो जातलो आनी आपणाक पोसतलो, जाण्टेपणांत आपलो सांबाळ करतलो असले विचार तिणें केन्नाच केलेना.
एका दिसा आवयच्या जिवाक बरें दिसलें ना. थंडी शी भरून आयली. उपरांत कुडींत ताप भरलो. हळू हळू तिचें आंगूच जड जालें आनी ती हातरुणार पडली. तिचे कडेन भायर कामाक वचपाक जायना जालें. देखून तिणें शानूक म्हऱ्यांत आपयलो आनी आपूण आयज कामार पावची ना असो रकाद दिवपाक सांगलें. आवयन सांगिल्ले प्रमाण शाणून रकाद पावयलो. ते दिसा शेनवार आशिल्ल्यान शानूची शाळा बेगीन सुटपाची आशिल्ल्यान आवयन शानूक दोतोराक मेळ आनी आपल्याक गुळयो हाड म्हूण सांगलें. शाळा सुटले उपरांत तो दोतोरा कडेन गेलो आनी ताणें आवयच्या जिवाक बरें ना तें सांगलें. ताचें आयकून दोतोरान ताका आपले कडेन आशिल्ल्यो गुळयो दीत म्हळें ‘‘हें पळय शानू, हातूंतल्यान दोन-दोन गळयो एकाबराबर आईक तीन तीन वरांनी दी. मदीं ताप वाडलो जाल्यार म्हाका येवन सांग. गुळयो बदलून दितां. नातर म्हाका फोन करात. हांव गाडी घेवन घरा येतां. आईचेर लक्ष दवरीत राव.’’
शानू घरा आयलो. आवयन कांय खावंक नाशिल्ल्यान तिका च्या करून दिली. वांगडा खावपाक बिस्कुत्यो दिल्यो आनी उपरांत दोतोराच्या सल्ल्याप्रमाण गुळयो दिल्यो. आवयन पुताक सांगलें ‘‘शानू, म्हजे पांय दुखतात रे. मात्शे चेपशी?’’
शानू थारायिल्लेंच आवय कितें सांगता तें करप. ताणें रोखडेच आवयचे पांय चेपले. तशें आवयक मात्शें बरें दिसपाक लागलें. शानून आवयची बरी सेवा केली. तीन दिसां भितर शानूची आई बरी जाली. घरांत सगळें बरें वातावरण पसरलें आनी एक दीस.
शानून आवयच्या हातांत, तिच्या खातीर केल्ल्या पुराय सेवेचें, आवयन सांगिल्ल्या आनी ताणें केल्ल्या कामाचें बिल दिलें. आवयन ताका शिकवण दिल्ली ती शानूच्या तकलेंत बरी उरिल्ली. काम करप, ताचें बिल दिवप आनी तशे पयशे घेवप हो वेव्हार शानूक खबर आशिल्लो. जगांत सगले कडेन अशेंच चलता हाचीय ताका जाण आशिल्ली. दोतोर वखद दिता, पेशंटाची सेवा करता, बिल दिता आनी पयशे घेता. दुकानदार सामान दिता, ताचें बिल दिता आनी उपरांत पयशे घेता. हो वेव्हार ताका खबर आशिल्लो. दूदवालो, पेपरवालो, भाजयेकार, सगळीं माल दिवन बिल दितालीं आनी उपरांत पयशे घेतालीं. आपणेंय आईन सांगिल्लीं सगळीं कामां वेवस्थीत केल्यांत. तिचो रकाद दिलो, वखद हाडलें, हातपांय चेपले, तिका च्या दिली. आयदनां घासलीं. कितलीं कामां केलीं. त्या कामाचें आईन आपणाक पयशे दिवं नाकात? ह्या विचारानूच ताणें दोनशे रुपयांचें बिल आईक दिलें. आनी तो पयशांची वाट पळोवंक लागलो.
दोन दिसांनी शानूच्या उशा कडेन एक कागदाचो कुडको मेळ्ळो. शानून तो उमळशिकेन उक्तो केलो. जाल्यार, शानू अजापान ताचेर बरयिल्लो मजकूर पळयत उरलो. तें कागद आशिल्लें ताचे आईन ताचे खातीर कसलीं कसलीं कामां केल्लीं, शानू दुयेंत पडलो तेन्ना आवयन कसले कसले त्रास काडले, ताका खंयच्या वेळेर कितें कितें दिलें, ताचे खातीर कितें कितें केलें, हाचो तपशील त्या कागदाच्या कुडक्यार बरयिल्लो. मात बिलांत सगळ्या कामाचें मोल शुन्यच बरयल्लें.
आवयन शानू खातीर आयज मेरेन खूब कितें केल्लें. पुणून त्या कामाचे मोल तिणें ताचे कडेन केन्नाच मागूंक नाशिल्लें. उलयनासतना आवयन सगळीं कामां केल्लीं. आयज आवयन आपल्या कामांची वळेरी बरोवन काडिल्ली ती फकत शानूक कळचें म्हूण. मात तिणें बिलांत सेवेचें मोल बरोवंक नाशिल्लें. रक्कम शुन्यच आशिल्ली.
आवयचें सेवेचें बिल पळोवन शानूक आपणें केल्ले कृतीची लज जाली. ताका आपणें केल्ली चूक लक्षांत आयली. चुकी बरोबर हेंवूंय ताच्या लक्षांत आयलें की आईच्या मायेंत वेव्हार नासता. मागणीय नासता. आसता तें फकत तिच्याकडल्यान देणें. निरपेक्ष आनी कळंतर विणें.
शानू कागदा कुडको घेवन तसोच धांवत आवय म्हऱ्यांत गेलो. आई कामांत आशिल्ली. पूण शानून आईक ‘आई’ म्हणून वचून घट्ट वेंग मारली आनी म्हळें ‘‘आई म्हजी चूक जाली. हांव चुकलो गे. म्हाका माफ कर. हांवें तुजे लागीं तशें करप न्हय. खरेंच हांव चुकलो गे. म्हाका माफ करशी? ’’ उलयता उलयता शानूच्या दोळ्यांतल्यान दुकां गळ्ळीं.
शानूच्या निश्पाप दोळ्यांत दुकां पळोवन आईन ताका वेंगेंत घेतलो.
‘‘म्हज्या शाण्या रडूं नाका. आतां म्हजो शानू खरेंच शाणो जालो. म्हजो शानूच तो. अपुरबायेचो.’’
आनी ती ताका वेंगेंत पोशेत रावली.