अभ्यासू खलनायक : गोविंद नामदेव

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

जायत्या नाटकांनी याद उरपा सारक्यो भुमिका केल्ल्यान अभिनयाची घट बुन्याद तयार जाली

ठाकुर वक्त के हिसाब से नहीं चलते, वक्त ठाकुर के हिसाब से चलता है… हो ‘विरासत’ सिनेमांतलो संवाद गोविंद नामदेव ह्या कलाकाराची याद करून दिता. गोविंद हे सैमिक अभिनय आनी दमदार आवाज आशिल्ले अभिनेते. तांणी पुलीस निरीक्षक वा खलनायक म्हूण चडश्यो न्हयकारात्मक भुमिका केल्यो. गोविंद नामदेवाचो जल्म 3 सप्टेंबर 1954 दिसा मध्य प्रदेशांतल्या सागर शारांत जालो. देवळांतल्या देवां खातीर कपडे शिंवपाचो नामदेव घराण्याचो परंपरागत वेवसाय. 10 भावंडां मदलो गोविंद चवथो. सवे यत्तेंत शिकतालो तेन्ना ताणें महात्मा गांधींचें पुस्तक वाचलें आनी तांच्या विचारांचो ताचेर खोल प्रभाव पडलो. हेर व्हड व्यक्तींचीं पुस्तकां वाचून ताणें मनांत तांचे सारको व्हड मनीस जावपाचो हांवेस बाळगिलो. त्या वेळार व्हड मनीस जावपाक दिल्लीक वच्चें पडटा हें ताच्या मनांत घट्ट रुजिल्लें. 

आठवेंत आसतना तो आवय- बापाय लागीं हट्ट धरून दिल्लीक गेलो आनी दिल्लीच्या नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामा (एनएसडी) संस्थेंत नांव नोंद केलें. परिक्षेंत ताका पयलो क्रमांक मेळ्ळो. शिक्षण पुराय जातकच ताणें तेच संस्थेंत सुमार बारा वर्सां वेगवेगळ्या नाटकांनी काम करून अभिनय कुशळटाय वाडयली. माचये वयल्या ताच्या अणभवाक लागून तागेली संवाद म्हणपाची, कुडीची भास आनी भावना समृद्ध जाली. जायत्या नाटकांनी याद उरपा सारक्यो भुमिका केल्ल्यान अभिनयाची घट बुन्याद तयार जाली म्हूण ताच्या सादरीकरणांत सैमीकपण, खोलाय आनी वास्तववादाची छाप स्पश्टपणान जाणवता.

उपरांत हिंदी सिनेमांनी काम करपाक तो मुंबय गेलो. थंय ताका केतन मेहता हाच्या ‘सरदार’ सिनेमांत काम करपाची संद मेळ्ळी. ताणें डेव्हिड धवनाचें ‘शोला और शबनम’ सिनेमांत काम केल्लें, जो ‘सरदार’ पयलीं प्रदर्शीत जाल्लो. देखून गोविंदा हो ‘शोला और शबनम’ आपलो पयलो चित्रपट मानता. तो लोकप्रीय जाले उपरांत गोविंदान फाटीं वळून पळयलें ना. ‘ओ माय गॉड’ सिनेमांत सिद्धेश्वर महाराज नांवाचें पात्र रसिकांक खूब आवडलें. मुखार बॅंडिट क्वीन, विरासत, कच्चे धागे, फिर भी दिल है हिंदुस्तानी, सरफरोश, राजू चाचा, पुकार, कयामत अशा जायत्या सिनेमांत ताणें अभिनय केलो.

आपूण सुरवेक मुद्दम फकत नकारात्मक भुमिका स्विकारतालों. ताचे फाटलें कारण ताणें हिंदी चित्रपटांत नायक, नायिका आनी खलनायक अशीं फकत तीन मुख्य पात्रां आसतात, अशें निरीक्षण केलें. हेर पात्रां गौण आसून तांकां प्रेक्षकांचें लक्ष मेळना. तीं पात्रां सिनेमांतले फिलर. तागेल्या काळांत ताका दुसरे वळेरेंत रावपाची इत्सा नाशिल्ली. देखून तो चडसो खलनायकाचें पात्र केळोवपाक प्राधान्य दितालो. प्राण आनी अमरीश पुरी सारक्या व्हड खलनायकांक मतींत दवरून भुमिका करप ताका चड मानवतालें. आपूण जायते फावटीं सकारात्मक भुमिका न्हयकारतालो अशें ताणें एका मुलाखतींत सांगलां.

ताच्या कारकिर्दींतलो एक म्हत्वाचो वाटचिरो म्हणल्यारर ‘बॅंडिट क्वीन’ हो चित्रपट. तातूंत ताचे भुमिकेक लोकप्रियता मेळ्ळी. उपरांत ‘सत्या’ चित्रपटांतली ताची भुमिका खासा लोकप्रीय जाली. ताणें साकारिल्लो पुलीस अधिकारी खूब वास्तववादी आशिल्लो. ताच्या दोळ्यांतल्यान आनी आवाजांतल्यान झळकपी खरपण पळोवन प्रेक्षक प्रभावीत जाले. गोविंद नामदेवा सामको वास्तववादी अभिनय करता. पात्राचे मानसिकतेचो तो बारीकसाणेन अभ्यास करून तोंडा वयले सूक्ष्म भाव, आवाजांतले बदल आनी कुडीची भास वापरून पात्र जिवें करता.

खलनायकाची भुमिका तो जितलो प्रभावी साकारता तितलोच सहानुभूतीच्या भुमिकेंत तो तितलो प्रभावी दिसता. ताणें जायते फावटीं नकारात्मक पात्रां केळयतना मनशाचे बारकायेन पैलू दाखोवन तीं पात्रां चड वास्तववादी केल्यांत. गोविंद नामदेव सदांच झगमटा पसून पयस रावून कामाचेर लक्ष केंद्रीत करता. अभिनयाक वेवसाय न्हय तर एक साधना अशें मानपी गोविंद पात्राचो समाजीक आनी मानसीक संदर्भ समजून घेवपाक खोलायेन अभ्यास करता. देखून ताची भुमिका प्रेक्षकांक विचार करपाक लायता. भ्रश्टाचार, अन्याय, सत्ता, नैतिकता अशा समाजांतल्या विशयां कडेन जोडिल्लीं पात्रां ताणें प्रभावीपणान सादर केल्यांत.

हिंदी, मराठी आनी हेर प्रादेशिक चित्रपटांनीय ताणें काम केलां. काम करतना ताणें दरेकाची भास आनी संस्कृतायेचो आदर तिगोवन दवरला. ताणें ‘चाफेकर बंधु’ ह्या चित्रपटांत बाळ गंगाधर टिळकाची भुमिका केल्या तशेंच ‘महात्मा ज्योतिबा फुले’ ही भुमिका साकारल्या. ‘भारतीय असंतोषाचे जनक’ आशिल्ल्या लोकमान्य टिळकाची भुमिका करप ताका अभिमानाची गजाल दिसता. ताणें ‘सूर संपता’ ह्या मराठी सिनेमांत भायल्यान कडक आनी भितरल्यान मोगाळ गुरूजीची भुमिका साकारली. आयज मेरेन 115 परस चड चित्रपटांनी अभिनय केल्ल्या गोविंद नामदेवाचो आदर्श अभिनेतो हो प्राण. 

ताणें ‘सरकार राज’, ‘जॉनी गद्दार’, ‘लज्जा’, ‘पुकार’, ‘तक्षक’, ‘मस्त’, ‘कच्चे धागे’, ‘विरासत’, ‘प्रेम ग्रंथ’, ‘बॅंडिट क्वीन’, ‘शोला और शबनम’, ‘वॉन्टेड’, ‘अजब प्रेम की गजब कहानी’, ‘दम मारो दम’, ‘सिंघम’, ‘हिरोईन’, ‘बॉस’, ‘सिंघम रिटर्न्स’, ‘अब तक छप्पन २’, ‘शादी में जरूर आना’, ‘भूल भुलैया 2’, ‘ओएमजी 2’, ‘सॅम बहादूर’ अशा चित्रपटांनीय ताणें काम केलां. मराठी, पंजाबी आनी इंग्लिश चित्रपटांनीय ताची उपस्थिती दिसून येता. ताणें दूरदर्शन मालिकांतूय काम केलां. ‘ब्योमकेश बक्षी’, ‘आहट’, ‘महायज्ञ’, ‘आशीर्वाद’, ‘अभिमान’, ‘तुमचा सन्मान’, ‘लामाच्या कथा’, ‘नैना हत्याकांड’ अशा मालिकांनी ताणें काम करून ल्हान पडद्याचेरूय छाप सोडल्या. ताका पुरस्कार फावो जाल्यात. 1999 वर्सा ‘महायज्ञ’ खातीर स्क्रीन पुरस्कार, ‘सत्या’ खातीर फिल्मफेअर खलनायक पुरस्कार, तशेंच ओसियन सिने फॅन आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार, महाराष्ट्र कला निकेतन चित्रपट पुरस्कार, RAPA पुरस्कार आनी मध्य प्रदेश रत्न पुरस्कार ताका मेळ्ळे.

फुडले पिळगेक अभिनय शिकोवपा खातीर गोविंद नामदेवाली अभिनय शिक्षण संस्था सुरू करपाचो मानस आसा. ताणें केन्नाच भुमिकेचो आकार पळयलो ना, पूण तातूंतल्या आशयाचेर लक्ष केंद्रीत केलां. सादे संवाद निर्भीडपणान म्हणपाची ताची पद्दत प्रेक्षकांक आवडटा. आयज लेगीत गोविंद नामदेव सक्रीय आसून वेगवेगळ्या प्रकल्पांचेर वावुरता. ताचे प्रतिभेचो फायदो चित्रपट उद्देगाक मेळटा. खरो अभिनेतो ताणें केल्ल्या अभिनया वयल्यान लोकप्रीय जाता हें ताणें आपल्या कश्टान सिद्ध केलां. भारतीय सिनेमांतल्या चरित्र नटांचें म्हत्व अधोरेखीत करपाक तागेलें व्हड योगदान आसा.

————————

सुदिन वि. कुर्डीकार.