अभिवाचनान साहित्य रसिकां मेरेन पावोवपी लेखिका वंदनाताई

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मुकेश थळी हांकां नामनेची लेखिका, संपादक डॉ. वंदना बोकील हांचे कडेन फाेंड्यां जाल्ले एके कार्यावळींत उलोवपाची संद मेळ्ळी. तांणी तांचे कडेन केल्ली भासाभास.

फोनेटीकली व्याकरणशुध्द, अस्खलीत मराठी आयकुपाची आसल्यार पुण्याक वचचें. ती मराठी आयकत रावन दिसता. गोंयच्या नाटकांतली मराठी आयकतकच एक तर हांसूंक येता वा भिरभिरी मारता. चुकीचे उच्चार पळोवन. हालींच फोंड्यां शांतीनगरांत लेखिका, संपादक डॉ. वंदना बोकील कुलकर्णी हांच्या अभिवाचनाची कार्यावळ जाली. ‘सीतेची गोष्ट’ ह्या डॉ. अरुणा ढेरे हांच्या कथेचें सादरीकरण डॉ. वंदना हांणी केलें. तांणी हे कथेच्या अभिवाचनाचे 65 प्रयोग महाराष्ट्रांत आनी हेर सुवातांनी केल्यात. हें वाचन करतना तांणी माचयेर आवाजाचो अभिनय केला हें जाणवतालें. कारण जे संवाद आशिल्ले, ते तांणी फक्त वाचलेनात. तांणी माचयेर मंचीत केल्ले वरी ते अभिनीत केले. आवाजाच्या चड उतारां सयत आनी योग्य विराम घेत.
वंदनाताईं कडेन उलोवपाची संद मेळ्ळी. तांचे कडेन केल्ली ही भासाभास:
अभिवाचन कार्यावळी पुणें, मुंबय लोकप्रीय जायत आसात. प्रतिसाद बरो मेळटा. तुमच्यो कार्यावळी महाराष्ट्र आनी गोंयांतूय जातात. हे लोकप्रियतेचीं कारणां?
आदीं आमचे कडेन मौखीक परंपरा आशिल्लीच. आयकुपाक आनी उलयिल्लें समजुपाक सोंपें जातालें आसुये. हांव जे अभिवाचन कार्यक्रम करतां ताचे कडेन हांव सादरीकरण-कला म्हणून पळेना. तर तातूंतलें साहित्यीक खाशेलेपण उसोवन सांगतां. ताका लागून हे कार्यक्रम लोकप्रीय जाल्यात आसतले.
कविता, कथा, ललीत, कादंबरीचे उतारे, नाटक हातूंत खंयचें तरेचें अभिवाचन रसिकांक चड आवडटा?
एकजिनसी अणभव दिवपी खंयचेंय अभिवाचन लोकांक आवडटा, हो म्हजो अणभव. नाट्यपूर्ण, भावपूर्ण आशय परिणामकारक थारता. हांवें आयजवेर कथा, कविता, चरित्र आनी आत्मचरित्र हातूंतले संपादीत भाग अभिवाचनांतल्यान सादर केल्यात. त्या सगल्यांक बेस बरो प्रतिसाद मेळ्ळा.
नाटक प्रकाराचोय तुमचो अभ्यास आसा. मराठी रंगभूमी भारतांत चकचकता. सद्या प्रायोगीक रंगमंचाची वाटचाल कशी चल्ल्या?
मराठी मनीस नाट्यपिसोच. खंयूय चार मराठी मनीस एकठांय जमले काय तांकां नाटक करचेंशें दिसता. पुण्यां सारक्या शारांत जायते तरणाटे चले चलयो आयुश्यांत एकदां तरी नाटक करतातूच. परकी भाशांतल्या नाटकांच्यो सर्ती आनी प्रयोगूय पुण्यांत जातात. प्रयोग- ह्या शब्दांतूच जितेपण आसा आनी करून पळोवपाची उर्मी आसा. देखून प्रायोगीक मंचाची ही वाटचाल सामकी आश्वासक आसा.
मराठी भाशा आसूं वा हेर प्रादेशीक भाशा, इंग्लीश धरून हेर सांस्कृतीक आक्रमणां कोसळत आसात. शब्द, वाक्प्रचार, म्हणी हांचो वापर नवी पिळगी कमी करता. प्रादेशीक भाशांक धोको आसा? टाळपा खातीर उपाय?
सामकी सादी जाप – आपली भाशा प्रेमान उलयात. प्रेम आयलें की जबाबदारी आयली, निगराणी आयली, आस्था आनी जतनातूय आयली.
विनाकारण आपले भाशेंत हेर भाशांतले शब्द घुसोवं नाका. हांव वेट करतां… नाका. हांव वाट पळेतां… अशें म्हणुया. सदच्या वापरांतल्यान शब्द शेणले काय ते शेणटात. मागीर कांय दिसांनी कावलांतलें सामान जशें भंगारांत पावता तशे शब्दूय. तशें घडूंक फावना ही आमचीच जबाबदारी.
साहित्यीक मंगला गोडबोले हांच्या साहित्याचें संपादीत पुस्तक तुमी केलां. मंगलाताईंच्या ललीत आनी कथा साहित्या विशीं थोडक्यांत सांगात.
मंगला गोडबोले हांच्या विनोदी आनी गंभीर अशा दोनूय तरेच्या साहित्याचें संपादन हांवें केलां. थोडे भितर सांगचें जाल्यार त्यो सामक्यो समकालीन लेखिका आसात. लेखनांतल्यान त्यो सातत्यान वर्तमानकाळाक भिडिल्ल्यो दिसतात. जगण्यांतली विसंगती तांकां रोखडीच कळटा, भाशा-मनशांतलीं नातीं, वेगळ्या वेगळ्या पांवड्याचो मनोरंजन उद्देग ह्या विशयांचेर त्यो सातत्यान अभ्यासपूर्ण आनी लक्षवेधी बरयत आसतात.
तुमी गोंयात आसात. बाकीबाबांचे कवितेचो तुमचो अभ्यास आसा. बाकीबाबांचे कविते विशीं आनी गोंया विशीं सांगात.
पर्यटक म्हणून गोंय सदांच आवडटा. हांगाचो निसर्ग-शिरवंत प्रदेश आदीं बोरकरांच्या कवितेंतल्यान मेळिल्लो. ताका लागून आमच्या मनांत गोंय म्हणजे बोरकर अशेंच समीकरण जालां. निसर्ग खडीसाखरेच्या गोडव्यान तांचे कवितेंत आयलां. तांचे कवितेंतल्या स्त्री-रुपांचेर हांव गोंयांत एकदां चर्चासत्रांत उलयिल्लें. हालींच तांचे कवितेंतल्या स्त्री रुपांचेर ‘सशरीर नियती’ हो लेख लोकसत्ताच्या बोरकर विशेषांका खातीर बरयलां. तातूंत हांवें बरयलां, बोरकरांच्या कवितेंत तृप्त गृहिणी आनी धुंद प्रेयसी अशीं दोन रुपां ठळकपणान दिसतात.
संवादसेतू हो दर्जेदार दिवाळी अंक तुमी फाटलीं 10 वर्सां संपादीत करीत आसात. ते विशीं सांगात. दिवाळी अंकांचो जादू 20 वर्सां आदलेवरी उरला?
आमच्या अंकांत आमी हेर साहित्या वांगडा दृक्लां खातीर रंगीत पानां राखीव दवरतात. तातूंत चित्र-शिल्प ह्या कलांक सुवात आसता. खेरीज पर्यावरण हो विशय आमकां सामको म्हत्वाचो दिसता. ताचेर मुलाखत, रिपोर्ताज वा माहितीपूर्ण लेख दिवपाचो आमचो यत्न आसता. भारतांतल्या हेर भाशीक प्रतिभावान लेखकाची थेट भेट ह्या स्वरुपांत वळख दिवपाचो प्रयत्न सातत्यान करत आसात. अंकांत रेखीव चित्रां आसचीं, अंकाचें छापप, सोबीत आसचें, मुद्रितशोधन निवळ आसचें हाचेरूच भर आसता. दिवाळी अंकूच न्हय तर एकंदर वाचन ह्या जादवा कडेन परतून व्हरपाची गरज आसा हें खरें.
महाबळेश्वर सैलां सारक्या जायत्या कादंबरींच्या पुस्तकांना तुमी ब्लर्ब बरयल्यात. आटीव घोटीव थोडक्यांत 50 उतरां भितर हो सारांश बरोवप सोंपें न्हय. ही पकड कशी मेळयली?
प्रामाणीकपणान सांगचें जाल्यार अशी पकड मेळ्ळ्या काय कितें, सांगूं नजो. ते दिशेन यत्न चल्ल्यात. पुस्तकांचे ब्लर्ब बरोवप ही कला आसा. तिची साधना करची पडटा.
पुस्तकाचें नेमके मर्म समजप हे खातीर सजग आनी जाणतें वाचन आसचें पडटा. अमूक एखादें पुस्तक किद्याक वाचचें, हें नेमकेपणान बरोवप जमलें जाल्यार त्या पुस्तकाक ताचो खरो वाचक मेळटलो, तो मेळचो अशी म्हजी प्रामाणीक इत्सा आसता.
खेरीज थंय सुवातूय चिमटीभर आसता. तेन्ना सुरवातीक मोटो आशिल्लो मजकूर परत परत संपादीत करत तुमी म्हणटात तसो गोळीबंद करचो पडटा. म्हजो मेहनतीचेर आनी कारागिरीचेर विस्वास आसा. परिश्करण करून मजकूर अदीक एकजिनसी, नेमको जावंक शकता. तें करपाक वाजेवन फावना. स्वताचें लेखन परत परत वाचून ताचेर संपादकी संस्कार करपाची संवय लावन घेतली जाल्यार नेमकें, दिल्ल्या शब्द मर्यादेंत बरोवप कठीण न्हय.

मुकेश थळी
फोंडें