अन्नाक काळ आनी धरणेक भार

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आमी उलयतना हिंदी, मराठी अश्या भाशांचें आनी कांय वेंचीक म्हणी ओपारींचें मिश्रण आसता. कारण ते लोकांच्या ओंठांतले संवाद. शुद्धीकरणाचो आनी संवळ्या अनवाळ्यापणाचो भयरोजोळोप आशिल्ल्या कोणाय भाशामोगी मनशाक ती भाशा आवडूं वा ना आवडूं. फरक पडना.

अमक्यान उमेदवारी अर्ज भरला तो आमच्या अरूणालो सोयरो रे?, हांवें म्हज्या एका इश्टाक विचारलें. ताणें रोखडेंच सांगलें – सोयरो बी न्हय रे. पूण बारा दिसांचो. बारा दिसांचो म्हणजे दायजी. लागींचो. घरचोचसो. जांच्या घरांतलें सुतक पाळटात इतलो लागींचो. अती दाट न्हय. अमूक मनीस तीन दिसांचो अशेंय म्हणपाची चाल आसा. तीन दिसांचो म्हणजे त्या कुटुंबांतलें सुतक आमी तीन दीस पाळटात इतलेंच. म्हणजे सामको बारा दिसांचो इतलो लागींचोय न्हय आनी पयसुल्लोय न्हय असो.
“तूं बेठोच ताचे फाटल्यान नाचता. ताणें तुजेर पंचप्राण दवरल्यात अशें तुका दिसता. भ्रम तुजो हो.” मावशेन एकदां म्हाका शिटकायलो. पंचप्राण दवरप म्हणजे जिवापाड प्रेम करप. जीव दवरप. पूण पंचप्राण कित्याक? फकत प्राण कित्याक न्हय? हालींच एका संस्कृत पुस्तकांत वाचलें. शरिरांतलो वाय म्हणजे प्राण. तो पांच तरांनी वावुरता खंय. ते पांच प्रकार म्हणजे प्राण, अपान, व्यान, उदान, समान. हेच ते पंचप्राण.
माईन केन्नाय म्हणटाली – “ताका कर्माक आपयला? तें सवंग म्हणजे अन्नाक काळ आनी धरणेक भार.” हे ओपारीचो अर्थ तें प्रकरण, निश्क्रीय आनी निरूपयोगी. कांयच कामाचो न्हय असो. अन्नाक काळ म्हणजे खावपाक काळ. जेवपाक मानाय. काम करूंक नाका. आनी धरणेक भार जावन जगप.
काय जाणांचे दाखोवपाचे दांत वेगळे आसतात आनी खावपाचे वेगळे आसतात. म्हणजे भायर एक भितर एक अशा सभावाचे. कपटी, दुटप्पी आनी ढोंगी.
तो अमको मनीस कसो? हांवें इश्टाक विचारलें. ताणें सांगलें. “सामको गोडबोले आं. मुंह में राम और बगल में छुरी.” म्हाका ताच्या संवादांतलें हें वाक्यूच आवडलें. साकरेची सुरी म्हणजे गोड गोड उलोवन गळो लेगीत कापपी. हाचोच अर्थ गोडबोले. ह्या उतराक मराठी सया आसा. गोडबोले अशें मराठी आडनांव आसा. आमी उलयतना हिंदी, मराठी अश्या भाशांचें आनी कांय वेंचीक म्हणी ओपारींचें मिश्रण आसता. कारण ते लोकांच्या ओंठांतले संवाद. शुद्धीकरणाचो आनी संवळ्या अनवाळ्यापणाचो भयरोजोळोप आशिल्ल्या कोणाय भाशामोगी मनशाक ती भाशा आवडूं वा ना आवडूं. फरक पडना.
तुजें पुस्तक केन्ना येतलें रे? हांवें इश्टाक विचारलें. ताणें सांगलें – “आरे पापया, कोंबी खंय आवयक विचारता, दिवाळी केन्ना गे आवो? आवय सांगता, पयलीं दसरो बरे भशेन जावं दी मरे. मागीर फुडलें चिंतुया.” पयलींच फुडलें अती चिंतपाची गरज ना हें सांगपी ही काव्यमय सांकेतीक भास. दसऱ्याक जर कोंब्याक कापलो आनी बळी दिलो जाल्यार ताचे खातीर दिवाळी आनी खंय उदेतली? हें तत्वचिंतन हे ओपारींत भरलां.
यो रे दिसा, भर रे पोटा, हिवूय अशीच एक ओपार. गांवगिऱ्या वाठारांनी घोळपी. आयलो दीस, खालें, मोकळो. फोल्गी वृत्ती. फाल्यांचें चिंतप ना. बचत ना, काटकसर ना. खावप जेवप आनी चैन ही जगण्याची शैली. बेपर्वा वृत्ती.
“कोणाचोय कोंबो रडूं रे, फांतोड जातकच जाली.” आजी केन्नाय म्हणटाली. कितली सोबीत ओपार ही. नीज कोंकणीची ताकद दाखोवपी. कोंकोंच कों करून कोंबले साद घालताले ती भुरगेपणांतली याद करपी. मागीलदारच्या कोंबयां घुडाची याद करपी. काम कोणेंय करूं रे, फावोर कोणाचोय लागूं रे, काम तडीक पावतकच जालें, हो अर्थ सांगपी ओपार ही.
“आवय वाडिना आनी बापूय भीक मागूंक दिना अशी म्हजी जाल्या गत.” इश्ट सांगी. “आपलो जाला पखवाज. दोनूय वटांनच्यान बडवतां आनी मदीं फुगासांव आनी घुसमटमार.” तो काव्यमय भाशा मुखार उलयी. बायलेक आनी आवयक दोगांकूय सांबाळटासर ताका खरस आयिल्ली. दोनूय वटानच्यान पेंच जाता आनी मार्ग येवजना तेन्ना ह्यो ओपारी येतात.
कितेंय काम जावचे पयलींच खूब जाणांक ताचो गवगवो करपाची संवय आसता. तेन्ना ही ओपार मारतात – फेस्ता आदीं फाम. हे ओपारींत आमचे संस्कृतायेचो परमळ आसा. असल्यो ओपारी जेन्ना साहित्यांत येतात तेन्ना ताचो अणकार करप कठीण जाता.
कांय जाणांक हाता वयल्या हातार फट मारपाची संवय आसता. हाता वयल्या हातार म्हणजे कांयच न्ही करून. कोंकणींत जायत्यो ओपारी आसात. अस्सली कोंकणी. कोंकणी विद्यार्थ्यान त्यो एकठांय करपाचे यत्न करूं येतात. आमच्या हातांत इतलीच गजाल आसा. असलीं काम भितरल्यान आपखोशयेन जावंक जाय. भितल्यान जावंक जाय. आपखोशयेन!

मुकेश थळी
फोंडे