भाशा दोळ्यांची !

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आमच्या पांच इंद्रियां मदले दोळे हे आमचे कुडीचो एक म्हत्वाचो भाग. निसर्गाची सुंदरताय अणभवपाक आमकां दोळ्यांची गरज पडटा. सरभोंवतणी कितें घडटा, ताची दोळे हे गवाय. दोळे बरें तशें वायटुय पळयतात. हांसतात आनी दुकांय गळयतात. खूप त्राण आनी भारुय घेतात. जागयतात आनी झेमेतातूय. दोळ्यांचे रंग तरातरांचे. काळे, चॉकलेटी, घारशे, निळे आदी… एकाच मनशाक दोन वेगवेगळे तरांचे दोळे आशिल्ले आमकां मेळटात.
दोळे खूप कितें व्यक्त करतात. ते केन्नाच फट मारीनात. जांव तो मोग, राग, भंय, तिडक, दुख्ख, चिंता वा फटिंगपणा. कांय कडेन जंय आमचे ओंठ उलयनात, थंय दोळे खूप कितें सांगून वतात. ती काळजाची भास जावन आसता. दोळ्यांची भास समजून घेवप खूप गरजेची. नव्या मोगी जोडप्याक उतरांची जशी गरज भासना, तशेंच लग्नांत पोरण्या जाल्ल्या जोडप्यांनी दोळ्यांतलो हावभाव समजून घेवपाची फिशालकाय जोडल्या, म्हणप अतिताय जावंची ना. मुखा वेलो मनीस कितें सांगूक सोदता तें ताच्या दोळ्यांत स्पश्ट बरयिल्लें आसता. फकत वाचतल्याक तें कळूंक जाय.
दोळ्यांचेर आदारिल्ले जायते वाक्प्रचार आसात. एक मोगी मोगीकेक कितलो मोग करता तें सांगपाक दर्या कडेन दोळ्यांची तुळा करतना तिच्या ‘दोळ्यांत बुडलां’ म्हळ्यार तो तिचो कितलो मोग करता हें सांगता. ‘दोळ्यार साय हाडप’ म्हळ्यार खरें कितें तें आडनदर करप. ‘दोळ्यांत फूल पडप’ म्हळ्यार विज्ञानीक भाशेंत कॅटरेक्ट जावप. फुड्यांत आशिल्ली वस्त जेन्ना दिसना तेन्ना ‘दोळे आसून कुड्डो’ अशें म्हणटात. आपली एकाद्री वस्त तुट्ली वा शेणली जाल्यार कोणाचे तरी ‘दोळे लागले’ अशें म्हणटात. कोणाकूय खूप उमळशीकेन रावतात तेन्ना ‘दोळ्यांत तेल घालून वाट पळयतात’ अशें म्हणटात. कोणेय पयलींच्यो गजाली याद करुन दिल्यार, हय! आजून त्यो म्हज्या ‘दोळ्यां मुखार येतात’ अशें म्हणटात. ‘दोग भाव शेजारी, पूण भेट ना संवसारी’ अशें दोळ्यांचेर एक उमाणेय आमकां मेळटा.
दोळ्यांच्या रंगा वेल्यान आरोग्याची जाण जाता. कामणीन दोळे हळडुवे जातात. आनी दोळे आयल्यार तांबडे. धवशे आसल्यार आंगांत रगत उणे आनी सुजल्यार प्रेसावांचें. दोळ्यांचे वेगवेगळे आकारुय आसतात. चिनी लोकांचे तर सामके बारीक आनी थोड्यांचे सुमारा भायर मोठे. थोडे आपल्या इश्टांची फिरकी घेत तांच्या दोळ्यांचीं फकांडां करतात. बारीक दोळे आशिल्ल्यांक ‘चिंकी’, मोटे दोळे आशिल्ल्यांक ‘बल्ब’ आनी वक्ल आशिल्ल्यांक ‘बॅटरी’ म्हणटात. दोळ्यांक ओंपिल्ल्लीं जायती गितां आनी सिनेमांची पदां सगल्या भाशांनी आसात. असलें भाग्य दुसऱ्या इंद्रियांक ना!
आमी खुपशो गजाली पळोवनच शिकतात. हाची एक बरी देख म्हळ्यार घरांतलें ल्हान भुरगें. भुरगीं जें पळयतात तेंच तीं आपणायतात. त्या पासत आमी तांचे मुखार वायट वागपाक आनी करपाक जायना. देखून महात्मा गांधीजील्या तीन माकडां मदलें एक माकड दोळ्यांर हात दवरुन आमकां होच संदेश दिता ‘वायट पळोवं नाकात.’