उत्तराखंडान शिकयिल्लो धडो

गुरूभशेनूच सैमूय कुरवांनी शिटकायता. उत्तराखंडांत बर्फाची धड कोसळून जें कितें जालें, तें बरेंच भिरांकूळ आशिल्लें. आतां मेरेन व्हांवन गेल्ल्यांच्यो फकत 37 कुडी मेळ्ळ्यात. जाल्यार 167 लोक अजून बेपत्ता आसात. हे घडणुकेची परतून याद जावपा फाटलें कारण म्हणल्यार, थंय काल जाल्लो बोवाळ. बेपत्ता लोकांच्या लागिच्यांनी प्रशासन आनी कंत्राटदाराचेर आरोप केले. स दीस जावनूय ऋषिगंगा, चमोली उर्जा प्रकल्पाच्या टनेलांनी काम करपी लोकांचें कितें जालें तें कळपाक मार्ग ना. अत्याधुनीक सुविधा आशिल्ल्या ह्या काळांत तांचे विशीं म्हायती मेळना, ताका कितें म्हणप? सोद वावर अजून चालू आसा. कांय गांवांचो संपर्क तुटला.
जोशीमठाच्या रैणी वाठारांतल्या ऋषिगंगा प्रकल्पाचेर बर्फाचे दोंगुल्लेची धड कोसळिल्ल्यान प्रकल्पाचें बरेंच लुकसाण जालें. उदकांत झेलाचे व्हडले फांतर पडटकूच न्हंयेंतलें उदक वाट मेळटा थंय गेलें. तातूंत चमोली वीज उर्जा प्रकल्पाचो काँक्रिटाचो बांदूच व्हावन गेलो. जोशीमठ वाठारांत अचकीत आयिल्ल्या उदकाच्या लोटांत कितलेशेच कामगार व्हांवून गेल्यात. ह्या संकश्टाचे स्थितीक फुडो करपा खातीर, भारतीय सैन्य आनी आयटीबीपीचे सैनीकांनी झुजा पांवड्यार मजत केली. ऋषिगंगा वाठारांतल्यान बेपत्ता जाल्ल्या कांय कामगारांक तांणी वाटायले. देशांतले कांय वाठार मुदलांतूच सैमीक संकश्टाचे धडेर आसतात. उत्तराखंड हो तातूंतलोच एक. 2013 वर्सा केदारनाथाच्या हुंवाराचो उगडास हे घडणुकेक लागून सगळ्यांक जालो. तातूंत 5700 लोकांक मरण आयिल्लें. आतांय थंय लुकसाण बरेंच जालां. मनीसहानी जाल्या. झाडां-झोपां, रूख, घरां, बांदावळी मातये भरवण जाल्यांत. रानांचो इबाड जाला. साधनसुविधांचें कितें जालां, ते विशीं न उलयिल्लें बरें. रैणी गांवांत नवें तळें तयार जालां. हें गांवाक बादिकार थारपाक शकता. खंयचेंय लुकसाण भरून काडप सोंपें आसना. लोकांच्या मनांचेर जाल्ले घावेय बेगीन पेखनात. हीम न्हंयेचें उदक अचकीत वाडून हो हुंवार आयलो, अशें सुरवेक तज्ञांक दिशिल्लें. पूण उपरांत बर्फाच्या दोंगुल्लेच्यो धडो कोसळिल्ल्यान हें घडलें, अशें तांणी सांगलें. वत-पावस नासतना अकस्मात बर्फ वितळ्ळो अशेंय थोड्यांक दिसता. तशें खरेंच जालां जाल्यार हवामान बदलाक लागून जें परिवर्तन घडूंक लागलां ताचेच हे परिणाम, अशें म्हणचें पडटलें.
शास्त्रज्ञांनी दोन निश्कर्श काडल्यात. हिमालयांतल्या हीम न्हंय वाठाराक संवसारीक तापमानाची (ग्लोबल वॉर्मिंग) बादा जायत आसा. दुसरो निश्कर्श म्हत्वाचो. उत्तराखंडा सारक्या देंगण- दोंगराच्या गांवांनी उर्जा, उदका प्रकल्प उबे रावपाक लागल्यात, ते सैमीक संकश्टा वेळार ताची खरसाण वाडयतात. उदरगत ही जायच, खंयचोच मनीस ती नाका म्हणपाक शकना. पूण उदरगतीच्या नेटार एकेकदां आमी कितें करतात तें आमकांच कळना. सैमीक चक्र आनी रचणुकेचें एक वेगळें अशें गणीत आसता. तें हेवटेनचे तेवटेन जालें काय ताचे परिणाम भोगचेच पडटात. चूड दाखोवन म्हारू घरांत हाडिल्ले भशेन गत ही. कोरोना काळांत आमकां खर अर्थीक धपको बसलो. देखून दरेका राज्याच्या सरकाराक अर्थवेवस्थे बाबतींत मोटे हावेस आसप साहजीक. पूण, भांगराचें तांती दिवपी कोंबयेक कापली, तशी गत जावंक फावना. अती वखवख बरो न्हय. उदरगतीचें (!) वक्ल दोळ्यांचेर चडयलें काय आमच्या कांय लोकप्रतिनिधींक तो प्रकल्प पर्यावरणाक बादूं शकता, लोकांची भलायकी इबाडूं शकता, फायद्या परस लुकसाणूच चड जांव येता, हें दिसना. उदरगतीचे धोल वाजयत मुखार वतना थंय पर्यावरणाची अवस्था नेमकी कितें आसा, हाचो जाणकारां कडल्यान अभ्यास जावंक जाय. गांवच्या जाण्ट्यांक विचारल्यार, ते तज्ञां परस बरी म्हायती दितले. पर्यावरणाक किंकोत केल्ल्याचे हे परिणाम काय? पूण, ‘सादूर रे बाबांनो’ ही शिटकावणी उत्तराखंडान परतून एक फावट दिल्या, हें मात खरें.
उत्तराखंडांत 1998 वर्सा लेगीत पालसण कोसळिल्ल्यान लोकांक मरण आयिल्लें. जाणकारांचे पंगड अभ्यास, संशोधन करून निश्कर्श काडटले, तेन्नाच घडणुके फाटलें सत्य समजप सोंपें जातलें. सध्या जो अदमास काडपाचो घोसाळ्याचो काथो चल्ला तो तेन्ना सोंपतलो. स्पश्टता येतली. मोटी दुर्घटना जातकूच आमी ताची विस्कटावणी करतात. मागीर दोळ्यां आड मसंड पाड हे धर्तेर सगळें परतून विसरतात. अशें जावंक फावना. शिटुकसाणेन जतनाय घेवंक जाय. वर्सभर कोरोनाच्या सांवटा खाला दीस सारप्यांनी निदान आतां तरी शाणे जावपाची गरज आसा. उदरगत आनी पर्यावरण हांचे मदीं संतुळा आसची. सैमा कडेन मस्ती करून चलची ना. एक चाल लेगीत चुकली जाल्यार बुद्धीबळांत ती निस्तरप कठीण जाता. वेंताक चुकता तो वांवांक चुकता आनी वांवांक चुकता तो गांवांक. कुसकूट लेगीत चुकना तो शाणो. कोरोनान तश्यो आमकां खूब गजाली शिकयल्यात. आतां उत्तराखंडाचे घडणुकेंतल्यान सैमान. सगळ्या, खास करून दोंगराळ, दर्यादेग आशिल्ल्या राज्यांनी हाचे मुखार दक्षताय बाळगुवप गरजेचें. उत्तराखंडान आमकां समेस्तांक शिकयिल्लो हो धडोच.