वाचप्यांक मोगाच्या काळजा कडें थीर दवरपी रोमांश ‘पिसुडलोलो गुलाब’

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

रेजिनाल्द फेर्नाडीसाची फाल्यां (14 जून) 110 वी जयंती. ताणें दोनशीं वयर रोमांशी (कादंबरी) बरयल्यात.

कोंकणी भाशेंत एक काळ असो आशिल्लो जेन्नां वाचपी आपणाल्या हातांत एक पुस्तक वो नेमाळें पडटलें काय म्हण वाट पळेवन रावताले. त्या काळार कोंकणींतलीं फामाद पुस्तकां म्हणल्यार रोमांशी.  आयज त्यो रोमांशी नात आनी तसले बरोवपीय नात. अश्याच प्रकारांतलो फामाद रोमांशीकार आनी जाका रोमांशींचो पातशाय (राजा) म्हण वळखतात त्या रेजिनाल्द फेर्नांडीस हाच्या ‘पिसुडलोलो गुलाब’ हे रोमांशीची वळख घडयतां. ही रोमांश 112 पानांची तरी तातूंत जी मोगाची कथा आसा ती उल्लेखनीय आसा. हें पुस्तक 28 भागांनी वांटलां. फाटल्या पानांनी ताच्या शंभर वयर रोमांशींच्या नांवांची वळेरी दिल्या.  हें पुस्तक दालेश प्रिंटर्स हाणीं छापलां आनी 1987 वर्सा उजवाडायलां. ह्या पुस्तका खातीर रेजिनाल्द फेर्नांडीसाक शाबासकी.

पुस्तकाचो गाभो

राफायल, रोमांशींतलें मुखेल पात्र. तो आदेलिजा ह्या तरनाट्या चेडवाच्या मोगान पडटा. ताचेच बराबर आसपी डायना राफायलाक फारावंक सोदता पूण तो ताची पर्वा करीनां आनी आदेलिजा हाकाच विस्वाशी रावता.  जाती मानपी आदेलिजाच्या बापायक, डायना नाका जाल्लें सांगून ताचो बदलो घेता आनी आदेलिजाक क्लायमॅक्स नांवाच्या चेड्याची सोयरीक करता. राफायलाक हाचो वास लागता आनी तो आदेलिजाच्या बापायक मेळूंक वता.  तो राफायलाक आदेलिजाचो हात दिवंक तयार आसना.  आदेलिजा सांगता आपूण फकत राफायला कडेंच काजार जातलें म्हण.  

कथानक अशें फुडें वता आनी एक दीस फोर्सान आदेलिजाचें काजार क्लायमॅक्सा कडें थारता.  राफायलाक कितें करचें तें कळनां. एक वटेन दोगांय मोगान लासतात पूण मेळूंक तळमळटात.  आदेलिजा सगळेंच घुस्पता कित्याक ताका बंद करून दवरिल्लें आसता. दुसरे वटेन राफायल मार लेगीत सोंसता. मोगाच्या उमाळ्यांनी भरिल्ली ही रोमांश वाचप्यांक बऱ्याच उतार-चडावांतल्यान व्हरता.  आदेलिजाचें आनी क्लायमॅक्साच्या काजाराचो दीस उदेता.  तांचें काजार जाता काय? राफायल आनी आदेलिजाचो फुडार कितें जाता काय?  ही उमळशीक तुमी रोमांश वाचचे खातीर दवरतां.

कथानकाची रूच

रेजिनाल्द एक अणभवी बरोवपी.  ताणें दोनशीं वयर रोमांशी बरयल्यात.  ताणें वाचप्यांचो ‘पल्स’ वळखल्लो.  वाचप्यांक आपल्या कथानकांत कसो वेंगोवन दवरूंक जाय तें तो जाणा आशिल्लो. राफायल आनी आदेलिजा हांच्या मोगाचें वर्णन बरोवप्यान खरेंच वाचप्यांक भुलयता तसले भाशेन केलां. राफायल पयलोच आपल्या मोग्याक भेटलो तेन्नांचें वर्णन… ‘त्या सांजेच्या समयार, त्या रस्त्यान चलूंक एक खेरीतूच उमेद दिसो एका वाटसुराक – जशें म्हाका भोगो.  सवकास चलून हांव बरो लांब पावले उपरांत, म्हजे नदरेक झळकलें तें सोबीत घर, जाचीं जनेलां पिंतारलोलीं सोबीत रंगांनी आनी दर एका जनेलार दवरलोले भोव नाजूक आनी ताज्या फुलांचे वाज… तांतूंतल्या एका जनेलार त्या गुलाबांच्या झाडां मदें म्हाका झळकलें एक भोव मदूर रुपणें, एका फुलते पिरायेच्या चेडवाचें…’  

तेच परीं आनीक एक सोबीत वर्णन… ‘तो न्हेसलोलो एक पातळ काबाय, शिरब्या रंगाची, जिचेर हांगा थंय बारीक रिस्को आसल्यो.  ताच्या तोंडांत एक शेनताची विडी आसली, जी तो फुस्कायतालो व्हडे रुचीन.  ताचें हड्डें जें मात्शें उग्तें आसलें, ताचेर काळी-कीट लंव झळकताली, जी पळेवंक दिसो एका जनावराची कशी. चेपटें नाक, लांब खाडकी, मोटे दोळे, तशेच काळ्या केंसांनी भरलोल्यो आस्कुत्यो, बाबरे वोंठ…’ असल्याच वर्णनांचे पिशे आशिल्ले तेन्नाचे वाचक.

ऑपारी आनी म्हण्ण्यो

रेजिनाल्दान कथानकांत ऑपारी आनी म्हण्ण्यांचो वापर केला. ‘आंत- पिंत नासलोलो मोग’, ‘सुपुरले मिनूत आनी वरां, म्हाका दिसलें जाल्ले परीं लांबदीग वर्सां,’ ‘साकर पडूं तुज्या तोंडांत’, ‘रेड्याच्यान एके बोकडेची इश्टागत करुंक जाता?’ आपल्या बरपाक श्रृंगार चडोवंक तो जाणा आशिल्लो.  ऑपारीं उदेशीं बरपाचो दर्जो उंच उरता हें वळखल्ल्यान ताणें वयर उल्लेख केला ते शिवाय जायत्यो ऑपारी आनी म्हण्ण्यांचो रोमंशींत आस्पाव केला.

पुस्तकांतली भास

रेजिनाल्दान आपलो सगळो अणभव ह्या पुस्तकांत ओततनां वाचपी आपणा बराबर कसो रावतलो हें येवजून भास वापरल्या.  ती सादी आनी वाचप्याक समजता तशी आसा.  पुस्तकांत कांय नवीं उतरां वाचूंक मेळटात, जशे परीं आबजवतां आनी किमार जातां, आलेग्रेती, वाचा बंद जावप, उबाव, लुडबेलो, सवंकला, बेदरला, पात्रादेर, सुबेर्डो.  ह्या उतरां बराबर  कांय पुर्तुगेज उतरांचोय वापर वाचूंक मेळटा, बों दिया, सेन्हॉर, आदेवस आदी.  हीं  उतरां गरज नासतनां येवंक नांत.  पुस्तकांत आशिल्ल्या संवादांत तीं सहज आयल्यांत.  बरोवप्याची शैलीय ह्या पुस्तकांत दिश्टी पडटा.

खाशेलेपण

हे रोमांशींत कांय उतरां आसात जीं सादारण बरोवपी आपल्या बरपांत वापरीनां. एका बरोवप्यान नवीं उतरां आपले लिखणेंत हाडप म्हणल्यार भाशेची गिरेस्तकाय वाडोवप. नवीं उतरां आयलीं म्हणटच थोड्यांक मत्सर जाता पूण एके भाशेचे अळंकार कितले वाडटात ताचेर हे लोक आडनदर करतात. रेजिनाल्द सारक्या बरोवप्यांनी भाशेंत कथानका बराबर वेग-वेगळे प्रयोग करपाचेय यत्न केल्ले. ताची बरोवपाची शैली तोखणाय करपा सारकी. दीस कसो उजवाडटा आनी कथानकाची घडणूक निर्माण जाता तातूंत तो जप्प करून अंतर बलांडीनां, बगर सवका-सवका वाचप्याक आपणा बराबर व्हरता आनी तेन्नां वाचप्याक तें कथानक भावूंक लागता.  आडेच्या चित्रणां बगर वास्तविकतायेचेर बरोवपी भर दिता. राफायल आपल्या मोगीयाक अलंकार वापरता ते पळेयात, एक भोव रुपेस्त बोडवो, भोव अमोलीक मुनुमेंत, एक बावलें निर्मळायेन भरलोलें, संयबा वरत्या देण्यांनी नटलोलें, आदी. रोमांशीच्या शेवटाक उपसंहार कसो दिला आनी वाचप्याचें मन हालोवन उडयलां.

सोंपयतना…

रोमांशी हो एक आगळो- वेगळो कादंबरी- प्रकार जो बरोच काळ रोमी कोंकणीचे सरस्पतींत खेळ्ळो. हजारांनी प्रती खपताल्यो आनी लोक फुडले रोमांश केन्नां येतली काय म्हण बुक- स्टॉलांचेर पासयो मारताले. अशें घडूंक कारणां कितेंय आसूं, पूण पांच ते धा हजार प्रती खपपा इतली ताकत ह्या आदल्या रोमांशींनी आशिल्ली.  हे खातीर रेजिनाल्द फेर्नांडीसाचे साहित्यीक कलेची तुस्त-तोखणाय करुंक जाय. आयज 500 प्रती छापल्यार खपनांत म्हण आंकडो तिनश्यांचेर पावला.  ही गळटी थांबोवंक जाय आनी नवे वाचपी तयार करपाचे मार्ग सोदून काडूंक जाय. ‘पिसुडलोलो गुलाब’ ही रोमांश आमच्या वाचपी- मनाक साद घालता, ‘जाता जाल्यार असलो प्रकार परतून एक फावट प्रोत्साहीत करात आनी ते आदले भशेन नवे वाचक- वर्ग तयार करात.’ कोंकणी सगळ्या आंगांनी फुलोवपाची जबाबदारी आमचेरूच आसा.

– विन्सी क्वाद्रूस

९८२२५८७४९८