बांदा वयल्या काशिनाथाचो उगडास…

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

अादल्या तेंपा वयले ते दीस आनी त्या दिसांच्यो यादी मनांत घोळून येता तेन्ना खूब खोस जाता. मिर्गाचो पावस सुरू जाल्या उपरांत राना वनांतलो मोर पिसारो फुलोवन थूंय थूंय नाचूंक लागता तशेंच मन यादींचो खेळ ‘नाच गो घुमा’च्या तालार रंगान येता.
आमच्या नायगीण गांवांतल्या म्हालघरा जे मनीस कामाक येताले ते फकत कुळागरांत काम करपा पुरते नासले. आमचें घर म्हजें म्हणून वावुरताले. गोंय मुक्त जावपाच्या पयल्या वर्सांनी आजयेन तांकां सांबाळून दवरलें. तीच रीत आपणावन म्हजी व्हडली काकी, आकू हिणें चलयली.
म्हाका याद जाता ती काशिनाथाची. आमच्या नायगीणच्या घरा सावन सुमार 10-20 मिणटां चलून वचपाचे वाटेर बांदार व्हांवटी हांगासर काशिनाथाचें घर. ताचो दुदाचो धंदो. गिमान दुदाचो धंदो नेटार आसतालो. पूण पावसाच्या दिसांनी घरा लागसारच्या जमनीर तो भड्डें भात पिकयतालो. शिवाय घरा लागसार पोरसूं लायतालो. पावसांत पोरसांत तवशीं, दोडगीं, भेंडे, चिबडां तयार जालीं की, “सगळ्यांत पयलीं आकूक दिवंक जाय. तुमी मागीर खावप.” अशी शिटकावणी आपल्या भुरग्यांक दितालो.
ज्या दिसा ताका काम नासतालें त्या दिसा तो नायगीणच्या आमच्या घरा बाबाची (गोविंद) आनीक आकूची खबर घेवपाक येतालो. आयलो की तो सोप्यार बसका मारतालो. आकू ताका च्या पिवपाक दिताली. ओसरेर दोन सोपे आसले. बाबाची बसपाची जागा थारिल्ली आसली. ताकाच तेंकून लागीं काथिनाथ बसतालो. दोगूय इडयो (विडी) ओडटाले. इडयेचो धुंवर सोडीत सगळ्या गांवच्यो दोगांय मदीं खबरी रंगताल्यो.
सकाळच्या खाणाची वेळ जाताली. आकू बाबाक खावया या हां म्हणून रांदचेकुडींत आपयताली. काशिनाथाक भाकरी झुणको ना जाल्यार चटणी केळीच्या पानार वाडटाली. खावपा वांगडा परत कडक च्या. खावन जाले की परत बाबा काशिनाथाची बसका सुरू. दनपरां बारा जावपाक आयलीं की आकू म्हणटाली, “आयज कुळागरांत पासय मारून ये नाय?” बाबा वोग्गी रावतालो. घरांतल्या मनशां वांगडा कमीच उलोवपाचो ताचो स्वभाव. काशिनाथूच मागीर म्हणटालो, “बाब, हांव घरा वतां. थोडें तरी काम करूंक जाय.” रांदपा घरांतल्यान आकूचो साद येतालो, “आरे काशिनाथ जेवपाक राव मरे. एकदां गेलो की मागीर चार दीस येवचो ना.”
काशिनाथान येता गे फाल्यां अशें म्हणप आनी घरा वचप. आमी तेन्ना वाठादेवार रावतालीं. म्हजे बाबा आजी नायगिणी रावपाक आसलीं तेन्ना तीन चार दिसान वाठादेव- नायगीण ट्रीप मारताले. चड करून सांजे उसरां वचप. टॉर्च वांगडा घेवन. वाटेर बांदार काशिनाथाच्या घरा लागसार पावलो की व्हडल्यान ‘ओ काशिनाथ’ म्हणून उलो मारप. ‘काका’ आयला अशें म्हणत काशिनाथ आसा थंयच्यान ‘ओ’ दितालो. नायगिणी वतां, परत वाठादेवार वतना येतां अशें म्हणून बाबा मुखार वतालो. नायगिणी वता म्हणलें की ‘मी येणा नायगिणी’ असो हांव हट्ट धरतालों. चल तर. हांव तेन्ना 6-7 वर्सांचो. आमकां चलपाची संवय आसली. पूण बाबाची चाल फास्ट. ताच्या फाटल्यान म्हाका धांवचें पडटालें.
वाठादेवार घरा परत येतना काशिनाथाची खबर घेतल्या बगर बाबा परतो येनासलो. काका येतालो देखून सोप्यार निवळ बरी शेंदरी घालून काशिनाथ तयारेंत रावतालो. सांज बरीच जाल्या काका, इल्ली च्या घे. अशें म्हणून त्या इल्ली कर पळोवया अशें बायलेक सांगतालो. काका आनी हांवें खूब खेपा काशिनाथाच्या घरा च्या घेतल्या. ते च्यायेचो उगडास अजुनूय येता.
काका मातसो राव हां अशें म्हणून तो पोरसांत वचून तवशीं दोडगीं हाडून काका दोन तवशीं व्हर तुका म्हणून वेवस्थीत बांदून दितालो. चिबडांच्या मौसमांत बर्‍यांतलें बरें चिबूड दितालो. म्हजो बाबा ताच्या वांगडा खबर्‍यांक 15- 20 मिणटां तरी घालयतालो.
भाताचें भड्डें पीक घेतालो. बाबाचो आनी काशिनाथाचो अर्थीक कितें वेव्हार आसलो जाल्यार म्हाका खबर ना. पूण केन्नाय आई बाबाक विचारताली, “तुमी काशिनाथा म्हैस विकलली. पैसे दिले त्याने?”
“पैसे कोठे जाता, देणां तो आणून. काशिनाथय कोठे जात न्हाय आणिक मीय बी”. इतलो बाबांचो काशिनाथाचेर विश्वास. आमचें नातेंच तशें आपुलकीच्या अनुबंधान विणिल्लें आसलें.
आजी वाठादेवार रावपाक आयली. म्हजो चुलतो नायगिणी रावपाक गेलो तेन्ना नायगीणचें कुळागर चुलतो पळयतालो. देखून म्हज्या बाबाचें नायगिणी वचप म्हळ्यार चवथीक आनी दिवाळेक. 1967 साला मेरेन आमी नायगिणी चवथीक आनी दिवाळेक सगळीं वतालीं. आजो तेन्ना दुयेंत देखून तो वाठादेवार रावतालो. म्हजो बाबा चवथी दिसा सांजे नायगिणी आरती वेळार पावतालो. मध्य राती मेरेन आरती सोंपोवन रातीच वाठादेवार येतालो. 1968 सालांत वाठादेव हांगासर आमच्या घरा गणरायाचें आगमन जालें. तेन्ना सावन म्हालघरा वचप कमीच जालें. तरी आजी आसा मेरेन नायगीण वाठादेव ह्या दोनूय घरांक जोडपी सरपळी म्हजी आज्जी आसली.
काशिनाथ वाठादेवार येवन आजयेची आनी काकाची (म्हजो बाबा) खबर घेतालो. ताका जेवपाक रावपाक तांक नाशिल्लें. पूण च्या घेवन वतालो. ‘बांदावयलो काशिनाथ’ म्हण तो मागीर फामाद जालो.
ताच्या घरा लागसार वाठादेवा वयले कुळागरकार न्हंयेक बांद घालताले. सुमार 10- 12 दीस वावुरचे पडटालें. सुरवेक म्हजो बाबा स्वता वावुरपाक वतालो. तेन्ना उदक, च्या पिवपाक काशिनाथाचें घर हें थारिल्लें आसले. काशिनाथ कांय वर्सांनी थकलो. दिवचले दूद घेवन वचपाचो बंद जालो. काशिनाथाचो भुरगो म्हादेवान पारंपारीक दुदाचो धंदो मुखार चालू दवरलो. म्हादेवाचो धाकटो भाव रत्नाकर, ‘बाबगो’ ह्या नांवान फामाद. सवी- सातवी जावन घरा रावलो. झाडाचेर चडपाची संवय वाडयली आनी ‘पाडेली’ जालो.
आमच्या वाठादेवा वयले पाडेली म्हळ्यार कृष्णा आनी भिमगो. तीन- चार वर्सां पयलीं संवसाराक अंतरले. हांवें बांदार वचून कांय वर्सां पयलीं बाबग्याक पाडपाचें काम करपाक आपयलो. तेन्ना सावन बाबगो वाठादेवार आमच्या आनी हेर कांय कुळागरकारांचे सुपारी, नाल्ल काडपाचें काम करता.
काशिनाथ आनी म्हजो बाबा हांचे मदले संबंद आपुलकीचे आसले. ते संबंद कितले घट्ट आसले हे म्हादेवाक खबर. ताणें ह्यो गजाली बाबग्याक सांगल्या. ताका लागून बाबगो आमगेर येवपाक ना म्हणना. आदल्या नातें संबंदांची उजळणी आनी यादीक तो उजाळो दिता. तेन्ना काशिनाथाची मुर्ती म्हज्या दोळ्यां मुखार उबी रावता.

रमेश सावयकार
9637748974