त्या यादींच्या फुलांचो वळेसर..!

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

काम केलें की मनशाक पुरो जाता. मागीर ताका थोडो वेळ सुशेग घेवचो पडटा. एकदम खूब काम करपाक जमना. मनशाच्या शरिराक आराम करपाची गरज पडटा. कितें करतालो तूं? असो प्रस्न करतकूच हांव सुशेग घेतालों. गोंयकाराचें तें, खाशेलपण म्हणपा येना. ताका लागून ‘सुशेगाद गोंयकार’ अशी आमची वळख आसा.
ही गजाल खरी आसली जाल्यारूय मनीस तसो पळयत जाल्यार केन्नाच सुशेग घेना. शरिराक आराम दिता आसतना ताचें मन विचार करपाच्या कामांत मग्न जाल्लें आसता. मनशाचें मन शांत आसूं येता पूण तें केन्नाच रिकामें आसना. विचार नासल्यार खंयच्यो तरी बऱ्यो-वायट यादी मनांत मनीस घोळयत आसता. बऱ्यो – वायट गजाली, घडणुको आनी वायट घडणुकांचो अणभव मनशाक जिवनांत येताच. आतां मनशांत आसता तेन्ना खंयच्या यादींची गर्दी मनशाच्या मनांत जाता हें मनशाचे प्रकृती धर्माचेर आसा. कांय मनीस घडून गेल्ल्या बऱ्या गजालींचो उगडास काडून मनाक शांतीकाय आनी खोस भोगयताय. जाल्यार सदांच पिरंगपी मनीस अशें जालें, तशें जालें म्हणून खंत परगटावपी घडणुकांची याद मनांत काडटा अशें आपुणूच दुख्खी कश्टी जाता.
तें कितेंय आसूं, मनीस कामा शिवाय जेन्ना सुशेग घेवपाक कदेलार ना जाल्यार सोप्यार बसता तेन्ना म्होंवाचे मूस गवं गवं करीत लागसार फिरचे तश्यो यादी मनांत गुंजारव करता. चडशा खेपा मनशाक ल्हानपणांतल्या गजालींचो उगडास येता. तेन्ना त्यो यादी खोस दिता. म्हजेंय तशेंच जाता. चडशा खेपा हांव बऱ्या घडणुकांचो उगडास काडून यादी मनांत घोळयतां. तेन्ना मन ताजेतवानें, कळी फुलून फूल जावचें तशें जाता. ताचो परिमळ घेयत रावोनशें दिसता. त्या यादींच्या फुलांचो झेलो वाऱ्या शिवाय मनांत एटीत झेलत रावता.
आंगाक शीं खावपाचे दीस सुरू जाले की सदांच सकाळीं शेकोटी पेटोवपाची. थोडोसो ‘धग’ घेवन आंगांत हुनसाण आयली की बेगोबेग तोंड धुवप, च्या – खावपाचे जिनस खावन इस्कॉलाची वाट धरप. सुमार देड, पावणे दोन किलोमीटर चलून दिवचले आमी इस्कोलाक वताले. आठ मेरेन इस्कोलांत एसेंब्लीक हजर जावपाक पावचेच पडटाले. उशीर जाता सो दिसल्यार चलतना मदीं मदीं धांवपाचे. पयल्या दिसा सांजे झाडाच्यो खोलयो (सुक्यो), बडयो लागी करून ओझ्यापोंदा झांकून दवरप आनी सकाळीं तांची शेकोटी पेटोवप. म्हाका याद जाता, मुळाव्या शिक्षण घेतना प्राथमीक शाळा ते एस. एस. सी. जाय मेरेन शेकोटीचो धग घेवपा ही शिंयाळ्या दिसांची आमची खासा गजाल आसताली.
आमचो वांठादेव दिवचल न्हंयच्या कांठार वशिल्लो एक गांव. आमच्या घरा सावन सुमार 800 मीटर अंतराचेर ही न्हंय. आयतारा इस्कोलाक सुटी आसतली. त्या दिसा न्हंयचेर न्हांवपाक वचून भरपूर कुदप-खेळप. सकाळीं अकरांक न्हंयचेर गेल्यार, दनपरां दोन – अडेजांक घरा परतुवप. मागीर जेवप. थोडो वेळ अभ्यास करप आनीक सांजे पांच ते उजवाडांत दिसता मेरेन मळार खेळप. हो आयताराचो क्रम आसतालो.
राती चड करून शिंयाळ्या दिसांनी भाकरी – पिठले ना जाल्यार झुणको. चुलीर तवो दवरून आई भाकऱ्यो भाजताली. चुलींत लाकडां उज्याक लायतुकूच चुली कडेन धग घेवपाक ‘हांव-तूं’ अशी म्हणून आमी भावंडां थोडी मस्ती करतालीं. तेन्ना बाबा तापोवन म्हणटाले, “चला बघुंया, अभ्यास करा.” अशें म्हणून तव्या वयली भाकरी लाकडांचेर इंगळ्यांचेर दवरून बरी फुगोवन काडटालो.
झुणको – भाकरी व्हड जातकूच खूब खेपा खाल्ली. पूण आवयन केल्ली झुणका – भाकरीची चव आजुनूय याद काडली की जिबेर येता. आतां मातयेच्या वणटींचीं घरां, पडव्यो गेल्यो. मातयेच्यो चुली गेल्यो. गॅस शेगड्यो आयल्यो. उरल्यात त्यो झुणका – भाकरीच्या चवींच्यो त्यो उबदार यादी!
आमच्या घरा फाटल्यान जंगलीं झाडां आनी काजू झाडां आसलीं. आमचे भाशेंत आमी ताका ‘व्हट्टांत’ म्हणटाले. त्या जाग्यार ओंवळीचीं खूब झाडां आसलीं. शिंयाळे दीस आयले की ओंवळीच्या झाडाच्या सरभोंवतणी ओंवळीच्या फुलांचो सडो पडटालो.
सकाळीं ओंवळीच्या झाडा कडेन वचून ताजी ताजी दवबिंदून न्हावन गेल्ली ओंवळां पुंजोवन हाडप हो आमचो छंद आसलो. आमच्यो भयणी मागीर ओंवळांचे वळेसर गुंथताली. आजुनूय ओंवळीचीं झाडां शिंयाळे दीस आयले की ओंवळांनी फुलता. पूण ओंवळां लागीं करून वळेसर गुंथप आनी माळप कोण करता? याद आयलीच जाल्यार बाजारांत फुलवाल्यां कडल्यान 40-50 रुपया दिवन अर्दो हात लांबीचो वळेसर घेवप.
म्हाका ओंवळा (बकुळी) फुलां खूब भावतात. कित्याक म्हळ्यार दुसऱ्याक परमळ दिवपाची तांची दानत, तोखणाय करपा सारखीच न्हय तर दर एका मनशांत जिवनांत आपणावपा सारकी. ओंवळां हातांत घेवन कुस्कुरून वडयली, जाल्यारूय त्या तुमच्या हातांक आपल्या परमळाचे दान दिवन वता. “दुसऱ्या खातीर आपले जिणेची पर्वा करप ना” असो धडो दिवपी ओंवळांचीं फुलां. मनशांनी ओंवळाचो हो गुणधर्म आपणावचो! केदी व्हडली शिकवण ही! ताका लागुनूच ओंवळाच्या फुलांचो झाडा पोंदा पडिल्लो सडो पळयलो की म्हजें मन धादोस जाता. हीं फुलां ‘लपा-लपी, झपा-झपी’चो खेळ खेळटा काय असो विचार मनांत येता. ओंवळीच्या सुकिल्ल्या पाना पोंदा तीं फुलां दडोवन रावता.
गेल्या सुमनांत हांव आमच्या घरा फाटल्यान ओंवळीच्या झाडा लागसार गेलों तेन्ना पळय जाल्यार ताजी ताजी ओंवळा दाटी वाटीन अयस पयस पडल्या. तांचो परमळ लागसरच्या स्वादींत येतालो.
दुसरो एक उगडास जाता. आमी तेन्ना आबोलेचीं खूब झाडां लायिल्लीं. राजवान बांयचे कळशेन उदक काडून हांव आनी म्हजो भाव प्रकाश आबोलेचीं झाडां शिंपताले. तिनसांज जावपाक आयली की घरांतल्यान आई पडवेर येवन विचारताली, “आबोल्यांक पाणी घातले.” उदक घालपाचें उरलें जाल्यार म्हणटाली, “आज आबोल्यो शिंपाक मदत करताली.”
साद्यो आनी गोंडयो (रतन) आबोल्यो, अशे दोन प्रकार. माई, आका, रेखा ह्यो तीन भयणी आबोली काडून विणयो करून माळटालीं. पूण आबोली पांटल्यांनी फुलतालीं. सर्वण गांवांतल्यो दोन फुलकान्नी आबोलीं व्हरपाक येतालीं. आबोलीं काडून जालीं की ती दाखोवन म्हणटालीं, “पळय हां, आयज चड आबोली ना!” आयज खूब आबोलीं आसा अशें तांणी केन्नाच म्हणूंक ना. कित्याक तर तशें म्हणल्यार चड पयशे दिवचे लागताले. जात्रेक, काल्यांक फुलां विकपाक त्यो फुलकारिणी वताल्यो. “गेल्या सुमनांत बरें, भरपूर दुडू मेळ्ळें मुगे?” अशे आमी मस्करी करीत तांकां विचारताले. “खंय रे बाबा, आबोलीं खूब जाता. गुंथोंक गावना!” अशें एकटेन म्हळें की दुसरी सुरांत सूर मिसळून म्हणटाली, “हय रे, गुंथोक गावना, गुंथोंक गावना!” आमकां आयकून मजाच दिसताली.
आतां आमच्या आंगणा भोंवतणीं आबोलेचीं झाडांय ना, आबोलेचीं फुलांय ना! आबोलीं झाडा वयली काडून व्हरपाक येताल्यो त्यो फुलकान्नय ना. फुलां वांगडा त्योय गेल्यो कायमच्यो. आपल्या फाटल्यान आपल्यो आनी आबोलांच्यो यादी दवरून..!!
हांव बांदोड्यां महालक्ष्मी देवीच्या दर्शनाक केन्नाय वता तेन्ना मुखेल दारा भायर शेंवताच्यो विणयो, आबोल्यांचे झेले घेवन विकपाक फुलकारां बशिल्ली दिसता. देवीक शेंवताची वीण घे, अशें म्हणून दर एकल्या भक्ताक तीं फुलकारां सांगता. म्हाकाय वेणी घेयशी दिसता. पूण आबोलींच्या फुलांचे आमच्या घसऱ्या त्या दिसांची याद मनांत लायटीच्या वेगान जागी जावन येता. आनी हांव ‘आबोल्यांचो झेलो’ विकत घेवन तो झेलो हातांत झेलयत देवीच्या दर्शनाक संथ पावलां मारीत मुखार वतां…! मनांत यादींच्या फुलांचे वळेसर गुंथीत…!!

रमेश सावयकार
9637748974