कोंकणी शब्दकोशांतलीं उश्णीं उतरां

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

शब्दकोश हो समाजजिणेचें पडबिंब. भास ही एकमुळी जियेना, एकमुळी वाडना तर भास आपल्या संपर्कांत येवपी दुसऱ्या भासांचेर प्रभाव घालता. तशेंच आपुणूय दुसऱ्या भासांच्या प्रभावांत येता.
1980 वर्सा उजवाडाक आयिल्ल्या श्रीपाद देसाय हांच्या कोशांत तत्सम, तद्भव, देशज आनी परकी भाशेंतल्या उतरांचें भांडार पळोवंक मेळटा. तीन खंडांनी हो कोश उजवाडाक आयला. चळवळीच्या वातावरणांत हो कोश तयार जाल्लो देखुनूच कोंकणी भाशेंत घोळच नाशिल्ली मराठी भाशेंतली कितलीशींच उतरां ह्या कोशांत पळोवंक मेळटात. देखीक: अनुबंधी, अनुमोदन, उपजाऊ, उहापोह करप, ऐच्छिक, कलह, इजा, काबाडकष्ट, गिर्यारोहण, अव्वल, अंतकाल, अतिवृश्टी, चेंदामेंदा, इरले, आश्चर्यचकीत, अथपासून – इतिपर्यंत, पराकाष्ठा, बुद्धीवैभव, मधुमेह तेद्या वेळा वयल्या भाशीक वादांतल्यान, चळवळींतल्यान ह्या कोशाचो जल्म जाल्ल्यान अशे तरेच्या उतरांचो आस्पाव ह्या कोशांत जाला आसतलो.
अल्सर, एअरफोर्स, एअरमेल, एंझल, कंट्रोल, कनेक्शन, कॅप, कन्सल्टंट, कंपाऊंड, कॅलरी, डायग्राम, डायग्नोसीस, ड्रेनेज, कॅटलॉग ह्या सारकिल्लीं फकत सामान्यतायेन शिक्षीत कोंकणी मनशाचे जिबेर घोळपी उतरां पूण हरशीं कोंकणी मनशाचे जिबेर मेळूंक कठीण अशीं इंग्लिशींतल्यान आयिल्लीं उतरां हो कोश दिता.
जशी मनशाची गरज वाड्टा तशी ताची भासूय वाडटा. ह्या गरजा वांगडा भाशेंत नव्या – नव्या उतरांची भर पडटा. ड्रायव्हर, कंपाउंडर, किलींडर, पोस्टमन, कुपन, कॅन्सर, कप, कंपास, कॅप्सूल, कॅप्टन, कॅरम, कॅमेरो, कॅलेंडर, काँक्रीट, क्रिकेट, फोटोग्राफ, बॉल, क्रीम, चॉकलेट, टॅक्सी, अलार्म ह्या शब्दकोशांत मेळपी हीं इंग्लिशी कडल्यान घेतिल्लीं उश्णीं उतरां कोंकणी मनशाचे गरजेंतल्यान आयल्यांत.
पुर्तुगेज राजवटीचे, संस्कृतायेचो, भाशेचो प्रभाव कोंकणी समाजाचेर पडलो ताचोच परिणाम म्हूण पुर्तुगेज भाशेंतली कितलीशींच उतरां कोंकणींत भरसल्यांत. ह्या शब्दकोशांत लेगीत कोंकणी मनशाचे जिबेर घोळपी कितलीशींच पुर्तुगीज उतरां मेळटात. एंप्रेगाद, ऑब्र, ओल्तेर, जनेल, कालसांव, कुलेर, कालोर, कुतां, कुबेर्त, कुर्रय, काँफ्र, कॉमेस, गॉल, कुल्चांव, कुल्पाद, गुदांव, गुडुडुलासांव, ओर्दीनार, इस्तीद, कांतार, कादेर्न, गॅर्र, इश्कॉल, इस्टेट, कार्रेर, कार्रेगाद. हीं उतरां मूळ पुर्तुगेज. कोंकणी भाशेंत तीं इतकीं भरसून गेल्यांत की आयज आमकां तीं परकी कशीं दिसनात.
तरेकवार राजवटींचो प्रभाव म्हूण फारसी, अरबी, कानडी ह्या भासांचोय प्रभाव कोंकणी समाजाचेर पडला. ह्या शब्दकोशांतूय कांय अरबी, फारसी उतरां मेळटात. कुल्फी, उमेद, नजर, दुकान, दर्जी, दर्यो ह्या उतरांचीं मुळां फारशीं भाशेंत मेळटा. आयज हीं उतरां कोंकणीच्या इतक्या संवकळीची जाल्यांत की तीं परकी आसात हाचो थाव लेगीत लागना. पूण ह्या उतरां भायर कोंकणी मनशाचे जिबेर घोळच नाशिल्लीं आनीक कांय अरबी – फारशी उतरां ह्या कोशांत मेळटात. कबूल, कब्जो, कैफीयत, दर्दी, दस्तूर, इमाम, इनकार, इन्किलाब, इयाम, इशारो…. आदी.
संस्कृत भाशेचोय प्रभाव ह्या शब्दकोशाचेर जाला. आत्मविस्मृती, आत्मसंयम, आत्मोन्नती, ऋण, खगोल, खग्रास, गगन, गृहस्थ,गृह, गोधन, गोमुत्र अशा कितल्याशाच संस्कृत उतरांचो आस्पाव ह्या शब्दकोशांत जाला, पूण हीं उतरां सामान्यतायेन कोंकणी मनशाचे जिबेर मेळपाक कठीण देखून हीं उश्णीं उतरां नासून फकत प्रभावांतल्यान आयिल्लीं उतरां आसात, अशे म्हुणूं येता. टायम, चान्स, फायनल, फोर्स, मिटींग, मिनिस्टर, कलर, ड्रेस, परसेंट ह्या उतरां कडेन नवे कांय दिवपा सारके नासतानाय तीं कोंकणी भाशेंत रिगलीं.
गोंय मुक्ती उपरांत कोंकणी चळवळीक नेट आयलो. ह्याच वातावरणांत ह्या कोशाचो जल्म जालो. देखून कोंकणींत शब्दकोश तयार करप इतलेंच श्रीपादबाबांचें ध्येय नाशिल्लें, तर कोंकणींत साहित्य निर्मिती जावची, कोंकणीक साहित्य अकादेमीची मान्यताय मेळची, कोंकणी शिक्षणांत पावची अश्यो मोखी तांच्या मुखार आशिल्ल्यो. हो शब्दकोश म्हळ्यार श्रीपाद देसाय हांणी कोंकणी भाशेक दिल्लें एक व्हड योगदान आसा.

सोनाली फड्टे चोडणकार
7709030482