कोंकणीभाशकां मुखार अजूनबरींच आव्हानां आसात

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

कों कणी मनशाक ताची स्वताची भास आसा. भाशीक अस्मितीय आसा आनी ते अस्मितायेच्या माध्यमांतल्यान आमका कोंकणी मनशाक लेगीत नखेंत्राचो ध्यास बाळगुपाचो अधिकार आसा, अशे पद्दतीचो हावेस डॉ. मनोहरराय सरदेसाय हांणी आपल्या कवितेंतल्यान व्यक्त केल्लो. 29 जुलय 1985 ते 4 फेब्रुवारी 1987 वट्ट 555 दिसांच्या राजभास आंदोलनात साबार घडणुको घडल्यो. संघर्शांतल्यान मुखार आयिल्ल्या संविधानीक संस्थाच्या आदारांतल्यान आमच्या म्हालगड्यांनी कोंकणीक राष्ट्रमानताय दिली, अशें नामनेचे समीक्षक डाॅ. हनुमंत चोपडेंकार हांणी सांगलें.
शणैं गोंयबाब भाशा आनी साहित्य महाशालेच्या कोंकणी अध्ययन शाखे खाला गोंय विद्यापीठांत ‘राजभास आंदोलन आनी गोंयचें घटकराज्यः संघर्श आनी समन्वय‘ ह्या विशयाचेर हालींच तांचें खाशलें व्याख्यान आयोजीत केल्लें.
आमच्या मुखार आजून कांय आव्हानां आसात. तीं म्हणजे संयुक्त कोंकणी प्रदेश घडोवपाचें, प्रांतीक आनी नीती भेदाच्यो वण्टी मोडपाचें, कोंकणी साहित्य एकठांय हाडपाचें, कोंकणी विशीं भौसाची आत्सा वाडोवपाचें, अशें व्याख्याते डॉ. चोपडेकार हांणी सांगलें.
फकत कोंकणी म्हणून बेस्टो बोवाळ केलो, भावनाविवश जावन तकल्यो फोडल्यो म्हणून जायना. भारत स्वतंत्र जाले उपरांत गोंय मेकळे जावपाक सुमार 14 वर्सां लागली.
26 जानेवारी 1950 ह्या दिसा संविधान लागू जाल्लें तातूंत संविधानीक संस्थेन कांय कायदे चालीक लागिल्लें. वेगवेगळी कलमां आशिल्लीं आनी सगळ्यांत म्हत्वाची गजाल म्हळ्यार 1 नोव्हेंबर 1956 ह्या दिसा राज्य पुनर्गठन आयोग लागू जाल्लो. पयलीच राज्याची रचना बदलून भाशेक धरून राज्यां तयार जाली. 1 मे 1960 ह्या दिसा गुजरात आनी महाराष्ट्र वेगळें जालें. अश्या वेळार गोंय जेन्ना 1961 वर्सा उपरांत मेकळें जालें त्या गोंयचे कितें करचे हो मोटो प्रस्न आशिल्लो.
गोंयांत जेन्ना पयलीं वेचणूक जाल्ली तेन्ना संविधानीक संस्थेच्या आदारांतल्यान लोकसभेन आनी राज्यसभेन संविधाना भितर दुरुस्ती करून ‘जनमत कौल’ हो पर्याय दिलो. म्हणजेच राजकी अस्मिताय वेगळी उरली, भाशीक अस्मिताय वेगळी उरली. गोंयच्या विधानसभेंत वेगवेगळ्या वेळांचेर काय अधिवेशनां जातालीं. राज्यभास आंदोलनाचो पूर्वार्ध, जनमत कौल, साहित्य अकादेमी मान्यताय, 555 दिसाचे आंदोलन वा राजभास चळवळ आसात. ह्या सगळ्यां मदीं गोंयचो क्रिस्तांव समाज
शंबर टक्के कोंकणी वटेन आशिल्लो, अशें डाॅ. चोपडेंकार हांणी सांगलें.
गोंयकारांक एकठांय दवरपाची चळवळ म्हणून कोंकणी चळवळ मुखार सरली आनी तातूंत उपरांत रोमी आनी देवनागरी हे विशय राजकी पातळेर आयले. 555 दिसांच्या आंदोलना वेळार कांय गजाली घडल्यो, तातूंत कोंकणी प्रजेचो आवाज नांवाची संघटणा घडली. आझाद मैदानाचेर अडेज हजार लोक जमिल्ले तातूंत चिंतावून काडपी व्यक्ती आशिल्लो बाबली नायक हो पत्रकार. त्या वेळाचे गोवा काँग्रेस सरकाराचे मुख्यमंत्री प्रतापसिंह राणे हांणी आमी कोंकणी राजभास करतले म्हणून आपल्या जाहीरनाम्यान उतर दिल्लें, पूण वेंचून आयले उपरांत ताची वासपूस लेगीत केली ना. अश्या वेळार कोंकणीक हिणसावपाचे काम केल्ल्याचें कळ्ळे उपरांत बाबली नायक हांणी सगळ्या कोंकणी बरोवपी, तियात्रीश्ट, कलाकार, फिल्म मेकर ह्या सगळ्यांक वचून मेळून कोंकणीचेर केल्या अपमाना विशी तांकां सांगलें आनी कोंकणीचे सगळे लोक एकठांय जाले. कोंकणी प्रजेचो आवाज हे संघटनेन कोंकणीक गोंयच्या राजभाशेची सुवात, गोंयाक घटक राज्याचो दर्जो आनी कोंकणीचो संविधानाचे आठवें वळेरींत आसपाव ह्यो तीन मागण्यो केल्यो. हातूंत मुखेल जाळवणदार म्हणून पुंडलीक नायक, डॉ. एफ. एम. रिबेलो, दामोदर मावजो, गोवा कॉंग्रेस, गोमंत लोकपक्ष, जनता पक्ष (गोवा) अपक्ष (दोन आमदार फ्रान्सिक बांको आनी उदय भेंब्रे) ह्या राजकीय पक्षांचो उक्तो तेंको आशिल्लो. राष्ट्रमत, नवें गोंय, हॅराल्ड, सौंगडी, गोवा टुडे, राखणो ह्या वृतपत्रांचो लेगीत तेंको आशिल्लो. कोंकणी भाशा मंडळ, कोंकणी लेखक संघ, गोमंतक हिंदू संघ, बेतकी युवक संघ, ऑल गोवा टॉडी टॅपर्स असोसिएशन, नौजवान भारत सभा, प्रोग्रेसीव स्टुडंट्स युनियन, द न्यू गोवन ओवरसिझ असोसिएशन, कोंकणी मोगी आबुधाबी, आबुधाबी कोंकणी लँग्वेज सेंटर (यु.ए.ई) ह्या हेर संघटनांचो तेको लेगीत त्या वेळार मेळिल्लो, अशें तांणी सांगलें.
कोंकणी प्रजेचो आवाजाचें शिश्टमंडळ त्या वेळाच्या प्रधानमंत्री राजीव गांधीक मेळ्ळें आनी तांणी राजभास आनी घटक राज्याची मागणी घाली. 15 जानेवारी 1987 जाल्या ह्या आंदोलनाच्या काळांत 7 जाणांचो बळी गेल्लो. खासा सरकारान हाचेर लक्ष घालचें म्हणून त्या वेळार कदंब बशी पेटयताले. सरकाराक मध्यस्ती करून भारत सरकाराचे आर. एल. भाटिया आनी चिंतामणी पालगे वरीश्ट कॉंग्रेस फुडारी गोंयांत धाडून तांणी सगळ्या कडेन संवाद सादपाचो यत्न केलो. तुमका जर घटक राज्य जाय जाल्यार तुमका एकूच भास करची पडटली आनी दुसरी ताका सगळ्या तरेचें संरक्षण दिवचें पडटलें अशे सांगलें. संविधानीक अस्मिताय कोंकणीक मेळ्ळी. 4 फेब्रुवारी 1987 दिसा हो निर्णय घेवपाक वेंचणूक जाली. गोंय, दमण आनी दिव संघप्रदेश राज्याची राजभास ही एकमेव कोंकणी. 30 मे 1987 गोंय घटक राज्य जाले, उपरांत 40 मतदार संघ जाले. आनी 20 ऑगस्ट 1992 कोंकणी संविधानाच्या आठवें वळेरींत आसपाव जालो. कमी लोक आसून लेगीत आमी हें जैत जोडले ही आमच्या खातीर अभिमानाची गजाल आनी ताचे क्षेय दुरदृश्टी दवरपी आमच्या म्हालगड्यांक वता, अशें डाॅ. चोपडेंकार हांणी सांगलें.
ह्या वेळार कोंकणी अध्ययन शाखेचे उपअधिष्ठाते डॉ. प्रकाश पर्येंकार, सहाय्यक प्राध्यापक सोनिया गडकार, सानिका गांवकार, कृपाली नायक, रमा मुरकुंडे, नरेश नायक आनी विद्यार्थीं हाजीर आशिल्लें. उपरांत कोंकणी ब्लॉगाचें उक्तावण जालें. वैभव माजाळीकार हांणी मानेस्तांक फुलाचे रोंप भेटयलें. सुत्रसंचालन आशालता नावेलकार हांणी केलें. प्रा. गडकार हिणें येवकार दिलो आनी माजाळीकार हांणी उपकार मानले.

विष्णू नार्वेंकार
7709868431